It Is (Not) All About the Money: An Explorative Analysis of Determinants of Employers’ Involvement in Vocational Education and Training in Poland
Main Article Content
Abstract
The article presents an exploratory analysis of the determinants of employers’ involvement in the Vocational Education and Training (VET) system in Poland. Starting from the hypothesis that the financial argument is often overused in debate and research, the paper focuses on a complex mosaic of factors extending beyond a simple cost-benefit calculation. The research is based on a systematic qualitative analysis of content collected from a wide range of secondary sources (42 reports and 101 interview transcripts from 2009–2021) and 32 in-depth individual interviews conducted with representatives of the business community, education sector, and researchers in 2020–2021.
The identified determinants are divided into three main groups: economic, institutional, and cultural-cognitive. Although economic factors are the most frequently cited in reports, the analysis indicates that employers’ decisions regarding involvement are often made under conditions of uncertainty, using imperfect information or beliefs. Consequently, the ‘money argument’ is often an assumption or rationalisation, almost never a result of a cost-benefit analysis. Institutional determinants, such as frequent changes in education law, and cultural factors, including negative stereotypes about vocational schools and a lack of trust, play a crucial role in discouraging entrepreneurs. The article postulates that understanding involvement requires considering the cognitive frameworks, heuristics, and biases of employers.
Article Details
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Authors retain copyright and grant the journal right of first publication with the work simultaneously licensed under a Creative Commons Attribution License that allows others to share the work with an acknowledgement of the work's authorship and initial publication in this journal. All authors agree for publishing their email adresses, affiliations and short bio statements with their articles during the submission process.
References
Bartmiński, J. (2006). Językowe podstawy obrazu świata. Wydawn. Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Bartmiński, J. (2018). O założeniach i postulatach lingwistyki kulturowej (na przykładzie definicji PRACY).
Półrocznik Językoznawczy Tertium, 3(1), 26–55.
Beamish, T. D., & Biggart, N. W. (2015). Social Heuristics: The Pragmatics of Convention in Decision-
Making. In Research in the Sociology of Organizations (pp. 235–282). Emerald Group Publishing
Limited; Crossref. https://doi.org/10.1108/s0733-558x20150000044010
Bednarski, M., Arendt, Ł., Grabowski, W., & Kukulak-Dolata, I. (2020). Segmentacja rynku pracy
w Polsce. Instytut Pracy i Spraw Socjalnych.
Biostat. (2019). Współpraca szkolnictwa zawodowego z przedsiębiorcami w województwie dolnośląskim.
Dolnośląski Wojewódzki Urząd Pracy.
Czarnowski, S. (1936). Ludzie zbędni w służbie przemocy. wydawca nieznany.
Czarzasty, J. (2019). Collective bargaining in Poland: A near-death experience. In Collective bargaining
in Europe: Towards an endgame (Vol. 2, pp. 465–482). ETUI.
Denzau, A. T., & North, D. C. (1994). Shared Mental Models: Ideologies and Institutions. Kyklos, 47(1),
–31. https://doi.org/10.1111/j.1467-6435.1994.tb02246.x
Dionisius, R., Muehlemann, S., Pfeifer, H., Walden, G., Wenzelmann, F., & Wolter, S. C. (2008). Cost and
Benefit of Apprenticeship Training—A Comparison of Germany and Switzerland (SSRN Scholarly Paper
No. ID 1126594). Social Science Research Network. http://papers.ssrn.com/abstract=1126594
Drogosz-Zabłocka, E., & Stasiowski, J. (2016). Praktyczna nauka zawodu pracowników młodocianych
z perspektywy pracodawców. Koszty, korzyści i ryzyka. Edukacja, 137(2), 5–31.
Euwals, R., & Winkelmann, R. (2001). Why Do Firms Train?: Empirical Evidence on the First Labour
Market Outcomes of Graduated Apprentices. Centre for Economic Policy Research.
Fila, J., Rybińska, A., & Trzciński, R. (2014). Współpraca szkół zawodowych z przedsiębiorcami na
przykładzie Działania 9.2 PO KL. Instytut Badań Edukacyjnych, Warszawa.
Górniak, J., Kocór, M., Czarnik, S., Magierowski, M., Kasparek, K., Jelonek, M., Turek, K., & Worek, B.
(2015). Polski rynek pracy: Wyzwania i kierunki działań : na podstawie badań Bilans Kapitału Ludzkiego
-2015. Warszawa. https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/20485
Gruszewska, E. (2017). Instytucje formalne i nieformalne. Skutki antynomii. Prace Naukowe Uniwersytetu
Ekonomicznego we Wrocławiu, 493, 36–50.
GUS. (2022). Charakterystyka ustawicznego szkolenia zawodowego w przedsiębiorstwach w 2020 r. GUS.
https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/edukacja/edukacja/charakterystyka-ustawicznego-szkolenia-
zawodowego-w-przedsiebiorstwach-w-2020-r-,4,6.html
Hall, P. A., & Soskice, D. (2001). Varieties of Capitalism: The Institutional Foundations of Comparative
Advantage. OUP Oxford.
Hasluck, C., & Hogarth, T. (2010). The net benefits to employers’ investments in apprenticeships: Case
study evidence from the UK. The Canadian Apprenticeship Journal, Vol.2. http://journals.sfu.ca/caj/
index.php/caj-jca/article/view/11/32
Hoeckel, K. (2008). Costs and benefits in vocational education and training. Paris: Organisation for
Economic Cooperation and Development, 8, 1–17.
Höpner, M. (2005). What connects industrial relations and corporate governance? Explaining institutional
complementarity. Socio-Economic Review, 3(2), 331–358.
Hryniewicz, J. T. (2007). Stosunki pracy w polskich organizacjach. Wydawnictwo Naukowe Scholar Sp. z oo.
Humenny, G., Kłobuszewska, M., Płatkowski, B., Płachecki, T., Sitek, M., Stasiowski, J., & Żółtak, T.
(2022). Raport analityczny. Wyniki monitoringu karier absolwentów szkół ponadpodstawowych
i ponadgimnazjalnych. Absolwenci z lat 2019 i 2022. Instytut Badań Edukacyjnych.
Kahneman, D. (2003). A perspective on judgment and choice: Mapping bounded rationality. American
Psychologist, 58, 697–720. https://doi.org/10.1037/0003-066X.58.9.697
Kahneman, D., Slovic, S. P., Slovic, P., & Tversky, A. (1982). Judgment under uncertainty: Heuristics and
biases. Cambridge university press.
Kocór, M., Strzebońska, A., & Dawid-Sawicka, M. (2012). Pracodawcy o rynku pracy: Raport z badania
pracodawców i ofert pracy realizowanych w 2012 roku w ramach III edycji projektu Bilans Kapitalu
Ludzkiego. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości.
Lewkowicz, J. (2018). Efektywność organizacji pracodawców w Polsce. Polityka Społeczna, nr 1, 18–22.
Lund, H. B., & Karlsen, A. (2020). The importance of vocational education institutions in manufacturing
regions: Adding content to a broad definition of regional innovation systems. Industry and Innovation,
(6), 660–679. https://doi.org/10.1080/13662716.2019.1616534
March, J. G., & Simon, H. A. (1964). Teoria organizacji (S. Łypacewicz & E. Lipiński, Trans.). Państwowe
Wydaw. Naukowe.
Muszyński, K. (2018). Labour law violations as innovations in Central Eastern European countries.
Przegląd Socjologiczny, LXVII (67)(3), 9–34.
Pawłowski, M. (2015). Habitus zawodowy, współpraca, narracje aktorów społecznych i praca, która nie
uszlachetnia. Raport z badania systemu kształcenia zawodowego i jego interesariuszy przy wykorzystaniu
metod jakościowych. Instytut Badań Edukacyjnych.
Preston, J., & Green, A. (2008). The role of vocational education and training in enhancing social inclusion
and cohesion. CEDEFOP: Modernising Vocational Education and Training: Fourth Report on
Vocational Training Research in Europe: Background Report, 121–194.
Sęk, M., Hędrzak-Mącznik, M., Bezak, M., & Okularczyk, M. (2013). Ewaluacja działań podejmowanych
na rzecz współpracy przedsiębiorstw ze szkołami i placówkami kształcenia zawodowego w ramach realizacji
projektów PO KL w województwie świętokrzyskim w kontekście realizacji przyszłej perspektywy
finansowej 2014-2020. Raport końcowy. (p. 94). Świętokrzyskie Biuro Rozwoju Regionalnego.
https://www.ewaluacja.gov.pl/media/29078/r22.pdf
Shiller, R. J. (2020). Narrative Economics: How Stories Go Viral and Drive Major Economic Events. Princeton
University Press.
Sitek, M. (2019). Program Międzynarodowej Oceny Umiejętności Uczniów. Wyniki badania PISA 2018
w Polsce. Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych. https://scholar.google.com/scholar?cluster=
&hl=en&oi=scholarr
Sławecki, B. (2009). Rola kapitału społecznego w zatrudnianiu pracowników w mikroprzedsiębiorstwach
województwa wielkopolskiego [Praca Doktorska]. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu.
Sowa, J. (2012). Fantomowe ciało króla: Peryferyjne zmagania z nowoczesną formą. Studia Historyczne,
(3-4 (219-220)).
Sroka, J. (2009). Analiza funkcjonowania instytucji dialogu społecznego na poziomie województw. Raport
z badań wojewódzkich komisji dialogu społecznego. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej. Departament
Dialogu i Partnerstwa ….
Stęchły, W. (2021). Edukacja formalna wobec edukacji pozaformalnej i uczenia się nieformalnego. Analiza
komplementarności instytucjonalnej w kontekście Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji. Instytut
Badań Edukacyjnych. https://depot.ceon.pl/handle/123456789/20843
Sztabiński, P. B., Przybysz, D., Sztabiński, F., & Wydawca, W. I. F. i S. P. (2020). Polska-Europa: Wyniki
Europejskiego Sondażu Społecznego 2002-2018/19 / pod redakcją Pawła B. Sztabińskiego, Dariusza
Przybysza i Franciszka Sztabińskiego. In Polska-Europa: Wyniki Europejskiego Sondażu Społecznego
-2018/19. Wydawnictwo IFiS PAN.
Sztanderska, U., & Grotkowska, G. (2019). Wykształcenie zawodowe – miejsce w systemie edukacji i na
rynku pracy. In Wykształcenie zawodowe. Perspektywa systemu edukacji i rynku pracy (pp. 25–66).
Wydawnictwo FRSE.
Toner, P., & Woolley, R. (2016). Perspectives and debates on vocational education and training, skills and
the prospects for innovation.
Tversky, A. (1972). Elimination by aspects: A theory of choice. Psychological Review, 79(4), 281.
Tversky, A., & Kahneman, D. (1986). Rational Choice and the Framing of Decisions. The Journal of
Business, 59(4), S251–S278.
Wincenciak, L. (2019). Indywidualna opłacalność kształcenia zawodowego w Polsce w latach 2004–
In Wykształcenie zawodowe. Perspektywa systemu edukacji i rynku pracy (pp. 168–191). Wydawnictwo
FRSE.