Zmiany tendencji rozwojowej wzorca umieralności w Polsce w latach 1958-2019

Main Article Content

Beata Jackowska
https://orcid.org/0000-0002-2617-0150

Abstract

W kilkudziesięcioletniej powojennej historii ewolucji wzorca umieralności w Polsce występowały okresy zaburzeń w tendencji malejącej intensywności zgonów. Zmiany trendu były zależne od płci, wieku i okresu. Celem artykułu jest identyfikacja przedziałów wieku i lat kalendarzowych, w których utrzymana była tendencja rozwojowa wzorca umieralności w Polsce w latach 1958-2019. Wahania losowe nie pozwalają na precyzyjne wyznaczenie przedziałów wieku i czasu kalendarzowego o tendencji rosnącej, malejącej, bądź stałej. W celu redukcji wahań losowych, a tym samym wyodrębnienia tendencji rozwojowej, zastosowano P-splajny. Za ich pomocą wyrównano dwuwymiarowo współczynniki zgonów względem wieku i lat kalendarzowych. Wyrównane współczynniki zgonów posłużyły do wyznaczenia prawdopodobieństw zgonu i przeciętnego dalszego trwania życia. Do identyfikacji przedziałów czasu, w których wystąpiły zaburzenia w tendencji rozwojowej prawdopodobieństw zgonu i przeciętnego dalszego trwania życia wykorzystano przybliżenie numeryczne pierwszej pochodnej.

Article Details

How to Cite
Jackowska, B. (2020). Zmiany tendencji rozwojowej wzorca umieralności w Polsce w latach 1958-2019. Studia Demograficzne, (2(178), 107-127. https://doi.org/10.33119/SD.2020.2.5
Section
Original research papers & review papers

References

[1] Bolesławski, L. (1973). Budowa tablic trwania życia. Teoria i praktyka. Warszawa: GUS.
[2] Bolesławski, L. (1996). Trwanie życia i umieralność według przyczyn w 1995 r. Warszawa: GUS.
[3] Camarda, C. G. (2012a). MortalitySmooth: An R Package for Smoothing Poisson Counts with P-Splines, Journal of Statistical Software, 50 (1), s. 1–24, www.jstatsoft.org/v50/i01/.
[4] Camarda, C. G. (2012b). MortalitySmooth: Smoothing and Forecasting Poisson Counts with P-splines, R package version 2.3.4, CRAN.R-project.org/package=MortalitySmooth.
[5] Chiang, C. L. (1984). On Constructing Current Life Tables. Florida: Robert E. Krieger Company Malabar.
[6] Currie, I. D., Durban, M., Eilers, P. H. C. (2004). Smoothing and Forecasting Mortality Rates, Statistical Modelling, 4, s. 279–298.
[7] Currie, I. D., Durban, M., Eilers, P. H. C. (2006). Generalized Linear Array Models with Applications to Multidimentional Smoothing, Journal of the Royal Statistical Society, Series B, 68, s. 259–280.
[8] Dahlquist, G., Bjorck, A. (1983). Metody numeryczne. Warszawa: PWN.
[9] De Boor, C. (2001). A Practical Guide to Splines (Revised edition). New York: Springer-Verlag.
[10] Djeundje, V. A. B., Currie, I. D. (2011). Smoothing Dispersed Counts with Applications to Mortality Data, Annals of Actuarial Science, 5, s. 33–52.
[11] Eilers, P. H. C., Marx, B. D. (1996). Flexible Smoothing with B-splines and Penalties (with Discussion), Statistical Science, Vol. 11, No. 2, s. 89–121.
[12] GUS. (2020a). Baza Demografia, Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl/bazademografia.
[13] GUS. (2020b). Trwanie życia w 2019 r. Warszawa: GUS.
[14] HMD. (2020). Human Mortality Database, University of California (Berkeley, USA), Max Planck Institute for Demographic Research (Rostock, Germany), www.mortality.org.
[15] Jackowska, B. (2013). Modele dalszego trwania życia oraz ich zastosowania w przypadku osób starszych. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
[16] Jackowska, B. (2017). Analiza przekrojowa i kohortowa w badaniu umieralności a ubezpieczenia na życie, Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 500, s. 48–61.
[17] Kędelski, M. (1991). Regres potencjału życiowego dorosłych mężczyzn w krajach Europy Wschodniej (1956–1985), Studia Demograficzne, 2 (104), s. 47–68.
[18] Okólski, M. (1993). Kryzys zdrowotny w Polsce, Polityka Społeczna, 1, s. 8–15.
[19] Ouellette, N., Bourbeau, R. (2011). Changes in the age-at-death distribution in four low mortality countries: A nonparametric approach, Demographic Research, 25, Article 19, s. 595–628.
[20] Preston, S. H., Heuveline, P., Guillot, M. (2001). Demography. Measuring and Modeling Population Processes. Oxford: Blackwell Publishers.
[21] Thatcher, A. R., Kannisto, V., Vaupel, J. W. (1998). The force of mortality at ages 80 to 120, Monographs on Population Aging, No. 5, Odense University Press.
[22] Wang, Y. (2011). Smoothing Splines. Methods and Applications. New York: Chapman and Hall/CRC.
[23] Wilmoth, J. R., Andreev, K., Jdanov, D., Glei, D. A., Riffe, T., Boe, C., Bubenheim, M., Philipov, D., Shkolnikov, V., Vachon, P., Winant, C., Barbieri, M. (2019). Methods Protocol for the Human Mortality Database, Last Revised: October 5, 2019 (Version 6), www.mortality.org/Public/Docs/MethodsProtocol.pdf.