Przeciwdziałanie unikaniu opodatkowania

  • Andrzej Gomułowicz Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu
Słowa kluczowe: unikanie opodatkowania, obejście prawa podatkowego, system podatkowy, klauzula przeciw unikaniu opodatkowania

Abstrakt

Klauzula przeciw unikaniu opodatkowania narusza zasady ustrojowe, które stanowią o respektowaniu przez prawodawcę zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji). Neguje, i to w sposób oczywisty, jaskrawy, treść zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa podatkowego. Oznacza to, że klauzula stoi w sprzeczności z art. 2 Konstytucji w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Tym samym, został złamany konstytucyjny nakaz, który zobowiązuje prawodawcę do precyzyjnego, tj. jednoznacznego w treści, zakresu i przesłanek dopuszczalnej ingerencji w prawa podmiotowe podatnika. Arbitralne wkroczenie w wolności gwarantowane Konstytucją, w tym wolności gospodarcze, jest tym bardziej niebezpieczne dla podatnika, że przyjęte w klauzuli unormowania proceduralne, które mają chronić podatnika przed nadużyciem stosowania klauzuli, są tylko pozorne i mają charakter złudy prawnej. A to narusza zasadę wzajemnej lojalności w relacjach państwo–podatnik. Klauzula ma kwalifikowane wady, albowiem: a) nie zapewnia bezpieczeństwa prawnego podatnikowi, b) nie respektuje zasady określoności przepisów prawa podatkowego, c) nie respektuje zasady wzajemnej lojalności w relacjach państwo a podatnik, d) narusza także zasadę zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa podatkowego. Z winy prawodawcy konstrukcja prawna klauzuli jest niejasna, nieprecyzyjna, wieloznaczna, a to stwarza niepewność, co do praw i obowiązków podatnika, a zatem stwarza podstawy do arbitralnych rozstrzygnięć organów podatkowych, albowiem swoboda luzu decyzyjnego organu podatkowego jest nadmierna.

Bibliografia

Błaś, A. (2001). Zasada zaufania obywatela do państwa, w: Księga Jubileuszowa Profesora Marka Mazurkiewicza. Studia z dziedziny prawa finansowego, prawa konstytucyjnego i ochrony środowiska, R. Mastalski (red.). Wrocław: Oficyna Wydawnicza „Unimex”.
Brzeziński, B. (2002). Tak zwane obejście ustawy podatkowej, glosa do wyroku NSA z dnia 31 stycznia 2002 r., I SA/Gd 771/01, Monitor Podatkowy, 6.
Brzeziński, B. (2004). Narodziny i upadek orzeczniczej doktryny obejścia prawa podatkowego, Przegląd Orzecznictwa Podatkowego, z. 1.
Choduń, A. (2018). Aspekty językowe derywacyjnej koncepcji wykładni prawa. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego.
Filipczyk, H. (2007). Kwalifikacja cywilnoprawna czynności z art. 199a § 3 Ordynacji podatkowej, Prawo i Podatki, 12.
Filipczyk, H. (2013). Postulat pewności prawa w wykładni operatywnej prawa podatkowego. Warszawa: Wolters Kluwer.
Frąckowiak-Adamska, A. (2009). Zasada proporcjonalności jako gwarancja swobód rynku wewnętrznego Wspólnoty Europejskiej. Warszawa: Wolters Kluwer.
Golat, R. (2000). Podatki a prawo cywilne. Warszawa: TUR.
Granat, M. (2018). Pojmowanie konstytucyjnych zasad prawa w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, w: Zasady naczelne Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r., A. Bałaban, P. Mijal (red.). Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego.
Kalinowski, M. (2001). Granice legalności unikania opodatkowania w polskim systemie podatkowym. Toruń: TNOiK. Karwat, P. (2002). Obejście prawa podatkowego. Warszawa: Wolters Kluwer.
Kudert, S. Jamroży, M. (2007). Optymalizacja opodatkowania dochodów przedsiębiorstw. Warszawa: Wolters Kluwer.
Kukulski, Z. (2005). Klauzula generalna obejścia prawa podatkowego – rozwiązanie problemu czy więcej nowych kłopotów, w: Procedury podatkowe – gwarancje procesowe czy instrument fiskalizmu, H. Dzwonkowski (red.). Warszawa: C.H. Beck.
Litwińczuk, H. (2000). Regulacje prawne zapobiegające obchodzeniu przepisów prawa podatkowego, w: Prawo finansowe i nauka prawa finansowego na przełomie wieków, A. Kostecki (red.). Kraków: Zakamycze.
Litwińczuk, H. (2003). Problematyka obejścia podatku w świetle doktryny i orzecznictwa w Niemczech i w Polsce, w: Ex iniuria non oritur ius. Księga jubileuszowa kuczci Profesora Wojciecha Łączkowskiego, A. Gomułowicz, J. Małecki (red.), Prace WPiA UAM, t. IX.
Longchamps de Bérier, F. (2004). Nadużycie prawa w świetle prawa prywatnego. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Łukawska, D. (2008). Instytucja stanowiąca wykonanie art. 199a § 3 Ordynacji podatkowej, Prawo i Podatki, 6. Małecki, J. (1998). Z problematyki sankcji w prawie podatkowym ze szczególnym uwzględnieniem podatku VAT, w: Księga pamiątkowa ku czci Profesora Apoloniusza Kosteckiego. Studia z dziedziny prawa podatkowego, B. Brzeziński (red.). Toruń: TNOiK.
Mastalski, R. (2005a). Prawo podatkowe a gospodarka, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, 3.
Mastalski, R. (2005b). Stanowienie prawa podatkowego a jego wykładnia i stosowanie w ramach porządku prawnego Unii Europejskiej, Prawo i Podatki, 2.
Mastalski, R. (2009). Dyskurs argumentacyjny w doktrynie prawa podatkowego i w procesie jego stosowania, w: Główne Wyzwania i Problemy Systemu Finansów Publicznych, J. Głuchowski, A. Pomorska, J. Szołno-Koguc (red.). Lublin: KUL.
Münnich, M. (2017). Nieostre zwroty ocenne w polskim prawie podatkowym. Lublin: KUL.
Olesińska, A. (2013). Klauzula ogólna przeciwko unikaniu opodatkowania. Toruń: TNOiK.
Radwański, Z., Olejniczak, A. (red.). (2002). Prawo cywilne – część ogólna. System Prawa Prywatnego, t. 2. Warszawa: C.H. Beck.
Radzikowski, K. (2005). Normatywne podstawy koncepcji obejścia prawa podatkowego, Przegląd Podatkowy, 2.
Radzikowski, K. (2007). Klauzula obejścia prawa podatkowego a pozorność czynności prawnej, Kwartalnik Prawa Podatkowego, 2.
Rozmaryn, S. (1939). Prawo podatkowe a prawo prywatne w świetle wykładni prawa. Lwów: Towarzystwo Naukowe. Stanik, K.J. (2008). Obejście i nadużycie prawa w prawie podatkowym, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego, 5(20).
Stanik, K.J., Winiarski, K. (2008). Ceny i porozumienia transferowe w praktyce. Wybrane zagadnienia prawnopodatkowe. Wrocław: Oficyna Wydawnicza „Unimex”.
Stanik, K.J., Winiarski, K. (2009). Praktyczne problemy nadużycia i obejścia prawa podatkowego. Wrocław: Oficyna Wydawnicza „Unimex”.
Zalasiński, T. (2004). W sprawie pojęcia konstytucyjnej zasady prawa, Państwo i Prawo, 8.
Opublikowane
2020-11-13
Jak cytować
[1]
Gomułowicz, A. 2020. Przeciwdziałanie unikaniu opodatkowania. Analizy i Studia CASP. (lis. 2020), 9-23. DOI:https://doi.org/10.33119/ASCASP.2020.2.2.
Dział
Artykuły