Organizacja i miasto z perspektywy teorii systemów – ujęcie porównawcze

Abstrakt

Systemizm stanowi wartościową poznawczo perspektywę badawczą w naukach społecznych, w tym w badaniach interdyscyplinarnych. W analizie systemowej wykorzystywanej na potrzeby zarządzania często stosuje się metaforę organicystyczną, ujmującą żywy organizm jako wzorzec funkcjonowania systemów tworzonych przez człowieka. Zarówno miasto, jak i organizacja stanowią złożone systemy sztuczne, które odgrywają kluczową rolę w funkcjonowaniu społeczeństwa i gospodarki. Porównanie tych systemów oraz identyfikacja ich cech charakterystycznych mogą sprzyjać formułowaniu praktycznych rekomendacji w zakresie zarządzania. Celem artykułu jest określenie cech organizacji i miasta w ujęciu systemowym oraz identyfikacja podobieństw i różnic między nimi. W artykule przyjęto perspektywę, zgodnie z którą organizacja i miasto są złożonymi systemami sztucznymi, podlegającymi podobnym prawidłowościom, przy jednoczesnym uwzględnieniu odmiennych celów i uwarunkowań terytorialnych. Na podstawie narracyjnego przeglądu literatury zidentyfikowano kluczowe cechy systemowe obu bytów, takie jak otwartość, konieczność utrzymywania homeostazy, ograniczona zdolność samoregulacji (w porównaniu z systemami naturalnymi) oraz szczególnie wysoki poziom złożoności. Wykazano, że miasta mają bardziej trwały i terytorialny charakter oraz większą zdolność długotrwałego funkcjonowania, podczas gdy organizacje są silniej zorientowane na realizację celów ekonomicznych i częściej ulegają likwidacji. Przeprowadzone porównanie potwierdza użyteczność metafor organicystycznej i mechanistycznej w analizie systemowej miasta i organizacji, a także wskazuje na możliwość transferu wybranych rozwiązań systemowych pomiędzy poziomem organizacji a poziomem miasta. Ma to istotne znaczenie dla kształtowania strategii rozwoju i praktyk zarządzania. Włączenie pracowników w proces rozwoju organizacji oraz otwartość na współpracę z różnymi interesariuszami może stanowić element strategii wzmacniającej długookresową przewagę konkurencyjną, co znajduje potwierdzenie w koncepcji rozwoju smart cities.