Pasek boczny artykułu

Pobieranie
PDF EPUB

Treść głównego artykułu

Abstrakt

Ambulatoryjna opieka specjalistyczna (AOS) stanowi kluczowy filar systemu zdrowia. Celem
badania jest identyfikacja i klasyfikacja wzorców dostępności do 23 specjalizacji medycznych
w polskich powiatach w latach 2021 i 2024, ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb dzieci
oraz osób starszych. Wykorzystując metodę taksonomii arbitralnej oraz niepublikowane
dane GUS (badanie 1.29.07), dokonano kategoryzacji powiatów pod kątem intensywności
korzystania (liczba wizyt na 1000 mieszkańców) i szerokości oferty medycznej (liczba dostępnych specjalizacji spośród 23 analizowanych). Badanie wykazało znaczne zróżnicowanie przestrzenne w dostępie do usług AOS, z widocznym wyraźnym schematem centrum – peryferie. Lepszym dostępem cieszą się mieszkańcy dużych miast, a słaby występuje w otaczających je powiatach i na terenach wiejskich, zwłaszcza w regionach wschodnich, północnych i centralnych. Krytycznym problemem są specjalizacje rzadkie. Największe
braki odnotowano w geriatrii (niedostępna w 90% powiatów) oraz chorobach zakaźnych
i medycynie sportowej. Niewielki wzrost ich dostępności (2021 i 2024) nie poprawił nierównomiernego rozkładu. Stwierdzono również lukę w dostępie do AOS dla wrażliwych grup
wiekowych – dzieci i osób starszych – gdzie dostępność jest gorsza niż dla populacji ogółem.

Słowa kluczowe

Dostępność opieki zdrowotnej Ambulatoryjna opieka specjalistyczna (AOS) Specjalizacje rzadkie Nierówności regionalne Ekonomia zdrowia Healthcare accessibility Outpatient Specialist Care (OSC) Rare specializations Regional inequalities Health economics

Szczegóły artykułu

Licencja

Prawa autorskie (c) 2026 Agata Żółtaszek

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Czasopismo „Studia z Polityki Publicznej/Public Policy Studies” zapewnia dostęp do treści artykułów w trybie otwartego dostępu (Open Access) na zasadach licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe (CC BY 4.0).

Licencja CC-BY

Więcej informacji: Polityka Open Access czasopisma "Studia z Polityki Publicznej/Public Policy Studies"

Jak cytować
Żółtaszek, A. (2026) „Luka w dostępie do specjalistycznej opieki zdrowotnej na poziomie powiatów w Polsce”, Studia z Polityki Publicznej, 13(1(49), s. 93–125. doi: 10.33119/KSzPP/2026.1.5.
Pobierz cytowania
Endnote/Zotero/Mendeley (RIS)
BibTeX

Metrics

Referencje

  1. Abimbola, S., Baatiema, L., Bigdeli, M. (2019). The Impacts of Decentralization on Health System
  2. Equity, Efficiency and Resilience: A Realist Synthesis of the Evidence, Health Policy
  3. and Planning, 34 (8): 605–617, https://doi.org/10.1093/heapol/czz055.
  4. Bailey, K. D. (1994). Typologies and Taxonomies. Sage Publications, https://doi.org/10.4135/
  5. Ballout, S. (2025). Trauma, Mental Health Workforce Shortages, and Health Equity: A Crisis
  6. in Public Health, International Journal of Environmental Research and Public Health, 22 (4):
  7. , https://doi.org/10.3390/ijerph22040620
  8. Bauser-Heaton, H., El-Said, H., Hijazi, Z. M., Vincent, R. N., Zellers, T. M., Ing, F. F., SCAI 2022
  9. Think Tank Congenital Consortium: Margaret LeVasseur. (2023). Regionalization of Care
  10. in Congenital Interventional Cardiology, JACC: Advances in Cardiovascular Interventions,
  11. (1): 100534, https://doi.org/10.1016/j.jscai.2022.100534.
  12. Berger, E., Reichebner, C., Eriksen, A., Kretzler, M., Busse, R. (2020). Zentralisierung und Spezialisierung.
  13. Dänemarks Spezialisierungspläne als strategisches Planungs- und Steuerungsinstrument
  14. am Beispiel der Krebsbehandlung, Gesundheits- und Sozialpolitik, 74 (4–5): 31–38.
  15. Chiumento, A., MacBeth, A., Stenhouse, R., Segal, L., Harper, I., Jain, S. (2024). A Vision for
  16. Reinvigorating Global Mental Health, PLOS Global Public Health, 4 (4): e0003034, https://
  17. doi.org/10.1371/journal.pgph.0003034.
  18. Choi, M., Sempungu, J. K., Lee, E. H., Lee, Y. H. (2024). Living Longer but in Poor Health:
  19. Healthcare System Responses to Ageing Populations in Industrialised Countries Based on
  20. the Findings from the Global Burden of Disease Study 2019, BMC Public Health, 24 (1):
  21. , https://doi.org/10.1186/s12889-024-18049-0.
  22. Cieślak, I., Eźlakowski, B., Biłozor, A., Senetra, A. (2025). Spatial Analysis of Medical Service
  23. Accessibility in the Context of Quality of Life and Sustainable Development: A Case Study
  24. of Olsztyn County, Poland, Sustainability, 17 (15): 6687, https://doi.org/10.3390/su17156687.
  25. Collier, D., LaPorte, J., Seawright, J. (2012). Putting Typologies to Work: Concept Formation,
  26. Measurement, and Analytic Rigor, Political Research Quarterly, 65 (1): 217–232, https://
  27. doi.org/10.1177/1065912912437162.
  28. Cyr, M. E., Etchin, A. G., Guthrie, B. J., Benneyan, J. C. (2019). Access to Specialty Healthcare
  29. in Urban Versus Rural US Populations: A Systematic Literature Review, BMC Health Services
  30. Research, 19 (1): 974, https://doi.org/10.1186/s12913-019-4815-5.
  31. Domańska-Sadynica, M., Zozulinska-Ziółkiewicz, D., Mastalerz-Migas, A., Gałązka-Sobotka,
  32. M., Czupryniak, L., Gierczyński, J. (2021). Raport: Ścieżki opieki nad chorymi na cukrzycę.
  33. Kluczowe aspekty i rekomendacje zmian, https://diabetyk.org.pl/debata-sciezka-opieki-nad-
  34. -pacjentem-z-cukrzyca-w-swietle-nowych-dokumentow-panstwowych/ (dostęp: 11.01.2026).
  35. Duan, C., Liu, L., Wang, T., et al. (2024). Evidence Linking COVID-19 and the Health/Well-
  36. Being of Children and Adolescents: An Umbrella Review, BMC Medicine, 22: 116, https://
  37. doi.org/10.1186/s12916-024-03334‑x.
  38. Farrell, T. W., Korniyenko, A., Hu, G., Fulmer, T. (2025). Geriatric Medicine is Advancing,
  39. not Declining: A Proposal for New Metrics to Assess the Health of the Profession, Journal
  40. of the American Geriatrics Society, 73 (1): 323–328, https://doi.org/10.1111/jgs.19143.
  41. Goes, D. N. van der, Ney, J. P., Garrison, L. P. (2019). Determinants of Specialist Physician Ambulatory
  42. Visits: A Neurology Example, Journal of Medical Economics, 22 (8): 830–839, https://
  43. doi.org/10.1080/13696998.2019.1618861.
  44. Grosman-Rimon, L., Li, D. H. Y., Collins, B. E., Wegier, P. (2023). Can We Improve Healthcare
  45. with Centralized Management Systems, Supported by Information Technology, Predictive
  46. Analytics, and Real-Time Data? A Review, Medicine (Baltimore), 102 (45): e35769, https://
  47. doi.org/10.1097/MD.0000000000035769.
  48. Główny Urząd Statystyczny (GUS). (2022). Zeszyt metodologiczny. Statystyka zdrowia i ochrony
  49. zdrowia – sprawozdawczość GUS. Kraków: Urząd Statystyczny w Krakowie.
  50. Główny Urząd Statystyczny (GUS). (2023). Prognoza ludności na lata 2023–2060. Warszawa:
  51. Główny Urząd Statystyczny.
  52. Główny Urząd Statystyczny (GUS). (2025). Ambulatoryjna opieka zdrowotna w 2024 r. (raport
  53. statystyczny). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny.
  54. Główny Urząd Statystyczny (GUS) (b.d.). Bank Danych Lokalnych, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/
  55. start (dostęp: 30.11.2025).
  56. Hirakawa, Y. (2022). Defining and Implementing Value-Based Healthcare for Older People
  57. from a Geriatric and Gerontological Perspective, International Journal of Environmental
  58. Research and Public Health, 19 (18): 11458, https://doi.org/10.3390/ijerph191811458.
  59. Hong, C., Sun, L., Liu, G., Guan, B., Li, C., Luo, Y. (2023). Response of Global Health Towards
  60. the Challenges Presented by Population Aging, China CDC Weekly, 5 (39): 884–887, https://
  61. doi.org/10.46234/ccdcw2023.168.
  62. Hostetter, J., Schwarz, N., Klug, M., et al. (2020). Primary Care Visits Increase Utilization of
  63. Evidence-Based Preventative Health Measures, BMC Family Practice, 21: 151, https://doi.
  64. org/10.1186/s12875-020-01216-8.
  65. Hu, G., Zhao, H., Bian, X., Li, Y. (2025). Dying to Pay: End-of-Life Medical Costs for Middle-
  66. Aged and Older Adult Patients with Cardiovascular and Cerebrovascular Diseases, Frontiers
  67. in Public Health, 13: 1548999, https://doi.org/10.3389/fpubh.2025.1548999.
  68. Iwański, R. (2019). System pomocy społecznej a starzenie się populacji – wyzwania i bariery
  69. w zakresie opieki długoterminowej, Studia z Polityki Publicznej, 6 (1/21): 39–52, https://
  70. doi.org/10.33119/KSzPP.2019.1.2.
  71. Kanownik, G. (2017). Bezpieczeństwo pacjenta a dostępność do usług zdrowotnych, Finanse,
  72. Rynki Finansowe, Ubezpieczenia, 1 (85): 609–620, https://doi.org/10.18276/frfu.2017.1.85-49.
  73. Klonowska-Matynia, M. (2019). Przestrzenna analiza kapitału ludzkiego w obszarze zdrowia
  74. w Polsce w powiązaniu z sytuacją społeczno-ekonomiczną w regionach, Acta Universitatis
  75. Lodziensis. Folia Oeconomica, 4 (343): 159–180, https://doi.org/10.18778/0208-6018.343.10.
  76. Korneta, P., Chmiel, M. (2022). Medical Staff Shortages and the Performance of Outpatient
  77. Clinics in Poland during the COVID-19 Pandemic, International Journal of Environmental
  78. Research and Public Health, 19 (22): 14827, https://doi.org/10.3390/ijerph192214827.
  79. Kujawska, J. (2020). Zróżnicowanie w dostępie do onkologicznych usług zdrowotnych w województwach
  80. Polski, Nierówności Społeczne a Wzrost Gospodarczy, 4 (48): 246–255, https://
  81. doi.org/10.15584/nsawg.2016.4.17.
  82. Lueckmann, S. L., Hoebel, J., Roick, J., Markert, J., Spallek, J., von dem Knesebeck, O., Richter,
  83. M. (2021). Socioeconomic Inequalities in Primary-Care and Specialist Physician Visits:
  84. A Systematic Review, International Journal for Equity in Health, 20 (1): 58, https://doi.
  85. org/10.1186/s12939-020-01375-1.
  86. Ładysz, J. (2021). Dostępność usług medycznych w gminach: studium porównawcze Wrocławskiego
  87. Obszaru Funkcjonalnego, Prace Komisji Geografii Przemysłu Polskiego Towarzystwa
  88. Geograficznego, 35 (1): 72–84, https://doi.org/10.24917/20801653.351.5.
  89. Maciążek, P. (2025). Dane o kolejkach w AOS wg NFZ. Ile wynosi średni czas oczekiwania?,
  90. https://cowzdrowiu.pl/aktualnosci/post/oczekiwanie-na-swiadczenia-ambulatoryjnej-
  91. -opieki-specjalistycznej (dostęp: 11.01.2026).
  92. Mafi, J. N., Edwards, S. T. (2016). How Can We Improve the Efficiency of Specialty Care?, Journal
  93. of General Internal Medicine, 31 (11): 1267–1269, https://doi.org/10.1007/s11606-016-3793-0.
  94. Mahmood, S., Sequeira, R., Siddiqui, M. M. U., Herkenhoff, M. B. A., Pita Ferreira, P., Campos
  95. Fernandes, A., Sousa, P. (2024). Decentralization of the Health System – Experiences
  96. from Pakistan, Portugal and Brazil, Health Research Policy and Systems, 22: 61, https://doi.
  97. org/10.1186/s12961-024-01145–3.
  98. Marufu, T. C., Kaltsa, A., Albelbisi, Z., et al. (2025). Risk Mitigation Strategies for Children
  99. and Young People Admitted with Mental Health Crisis to Acute Paediatric Care: A Systematic
  100. Review with Narrative Synthesis, Journal of Child Health Care, 0 (0), https://doi.
  101. org/10.1177/13674935251374808.
  102. Ministerstwo Zdrowia (MZ). (2021). Zdrowa Przyszłość. Ramy strategiczne rozwoju systemu
  103. ochrony zdrowia na lata 2021–2027, z perspektywą do 2030. Warszawa: Ministerstwo Zdrowia.
  104. Michalska, K., Domagała, A. (2025). Addressing the Health Workforce Crisis in Poland from
  105. the Key Stakeholders’ Perspectives – A Qualitative Study, BMC Health Services Research,
  106. : 1121, https://doi.org/10.1186/s12913-025-13150-5.
  107. Moitra, M., Owens, S., Hailemariam, M., Wilson, K. S., Mensa-Kwao, A., Gonese, G., Kamamia,
  108. C. K., White, B., Young, D. M., Collins, P. Y. (2023). Global Mental Health: Where We
  109. Are and Where We Are Going, Current Psychiatry Reports, 25 (7): 301–311, https://doi.
  110. org/10.1007/s11920-023-01426-8.
  111. Mrożek-Gąsiorowska, M. (2025). Access to Services Within the Entrusted Budgets in Primary
  112. Healthcare in Poland from 2022 to 2025, Healthcare, 13 (18): 2358, https://doi.org/10.3390/
  113. healthcare13182358.
  114. Mrożek-Gąsiorowska, M., Tambor, M. (2024). How COVID-19 has changed the utilization of
  115. different health care services in Poland, BMC Health Services Research, 24: 105, https://
  116. doi.org/10.1186/s12913-024-10554-7.
  117. Mularczyk‑Tomczewska, P., Zarnowski, A., Gujski, M., Jankowski, M., Bojar, I., Wdowiak, A.,
  118. Krakowiak, J. (2022). Barriers to Accessing Health Services during the COVID‑19 Pandemic
  119. in Poland: A Nationwide Cross-Sectional Survey among 109,928 Adults in Poland,
  120. Frontiers in Public Health, 10: 986996, https://doi.org/10.3389/fpubh.2022.986996.
  121. Najwyższa Izba Kontroli (NIK). (2023). Zasoby kadry medycznej w systemie ochrony zdrowia
  122. (Informacja o wynikach kontroli P/22/047). Warszawa, https://www.nik.gov.pl/najnowsze-informacje-
  123. o-wynikach-kontroli/zasoby-kadry-medycznej-2023–1.html (dostęp: 11.01.2026).
  124. Najwyższa Izba Kontroli (NIK). (2025). Ambulatoryjna opieka specjalistyczna dla dzieci finansowana
  125. ze środków publicznych. Raport nr 6/2025/P/24/047/KZD. Warszawa.
  126. Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ). (2025). Część opisowa Sprawozdania z działalności Narodowego
  127. Funduszu Zdrowia za II kwartał 2025 roku. Warszawa.
  128. Ni, J., Liang, M., Lin, Y., Wu, Y., Wang, C. (2019). Multi-Mode Two-Step Floating Catchment
  129. Area (2SFCA) Method to Measure the Potential Spatial Accessibility of Healthcare Services,
  130. ISPRS International Journal of Geo-Information, 8 (5): 236, https://doi.org/10.3390/
  131. ijgi8050236.
  132. Nuako, A., Liu, J., Pham, G., Smock, N., James, A., et al. (2022). Quantifying Rural Disparity
  133. in Healthcare Utilization in the United States: Analysis of a Large Midwestern Healthcare
  134. System, Plos One, 17 (2): e0263718, https://doi.org/10.1371/journal.pone.0263718.
  135. Nyczaj, R. (2017). Problematyka pomiaru dostępu do publicznych świadczeń szpitalnych
  136. i ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (AOS), Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego
  137. we Wrocławiu, 3 (32): 43–51, https://doi.org/10.15611/noz.2017.3.06.
  138. Ogugua, J. O., Muonde, M., Maduka, C. P., Olorunsogo, T. O., Omotayo, O. (2024). Demographic
  139. Shifts and Healthcare: A Review of Aging Populations and Systemic Challenges, International
  140. Journal of Science and Research Archive, 11 (1): 383–395, https://doi.org/10.30574/
  141. ijsra.2024.11.1.0067.
  142. Panayotova, S., Atanasova, E. (2025). Determinants of Outpatient Physician Visits and Hospitalizations
  143. in Bulgaria: A Cross-Sectional Study, Health Science Reports, 8 (8): e70800, https://
  144. doi.org/10.1002/hsr2.70800.
  145. Polska Agencja Prasowa (PAP). (2024). Analiza Ministerstwa Zdrowia: lekarzy nie powinno
  146. zabraknąć, https://www.pap.pl/aktualnosci/analiza-ministerstwa-zdrowia-lekarzy-nie-
  147. -powinno-zabraknac-0 (dostęp: 11.01.2026).
  148. Romaire, M. A. (2020). Use of Primary Care and Specialty Providers: Findings from the Medical
  149. Expenditure Panel Survey, Journal of General Internal Medicine, 35 (7): 2003–2009, https://
  150. doi.org/10.1007/s11606-020-05773-7.
  151. Rosik, P., Stępniak, M., Wiśniewski, R. (2020). Delineation of Health Care Deserts Using Accessibility
  152. Measures: The Case of Poland, European Planning Studies, 29: 1151–1173.
  153. Rój, J. (2020). Inequality in the Distribution of Healthcare Human Resources in Poland, Sustainability,
  154. (5): 2043, https://doi.org/10.3390/su12052043.
  155. Sagan, A., Badora-Musiała, K., Domagała, A., Kowalska-Bobko, I. (2022a). Primary Health
  156. Care Reforms in Poland: Ambitions Versus Reality, European Journal of Public Health, 32
  157. (Suppl. 3): ckac129.626, https://doi.org/10.1093/eurpub/ckac129.626.
  158. Sagan, A., Kowalska-Bobko, I., Biechowska, D., Rogala, M., Gałązka-Sobotka, M. (2022b).
  159. Implementation of Mental Health Centres Pilots in Poland since 2018: A Chance to Move
  160. towards Community-Based Mental Health Services, International Journal of Environmental
  161. Research and Public Health, 19 (9): 5774, https://doi.org/10.3390/ijerph19095774.
  162. Sapkota, S., Dhakal, A., Rushton, S., et al. (2023). The Impact of Decentralisation on Health
  163. Systems: A Systematic Review of Reviews, BMJ Global Health, 8: e013317, https://doi.
  164. org/10.1136/bmjgh-2023-013317.
  165. Shreya, D., Fish, P. N., Du, D. (2025). Navigating the Future of Elderly Healthcare: A Comprehensive
  166. Analysis of Aging Populations and Mortality Trends Using National Inpatient Sample
  167. (NIS) Data (2010–2024), Cureus, 17 (3): e80442, https://doi.org/10.7759/cureus.80442.
  168. Smith, K. B. (2002). Typologies, Taxonomies, and the Benefits of Policy Classification, Policy
  169. Studies Journal, 30 (3): 379–395, https://doi.org/10.1111/j.1541–0072.2002.tb02153.x.
  170. Stacherl, B., Sauzet, O. (2023). Gravity Models for Potential Spatial Healthcare Access Measurement:
  171. A Systematic Methodological Review, International Journal of Health Geographics,
  172. (1): 34, https://doi.org/10.1186/s12942-023-00358‑z.
  173. Tomasik, T. (2018). Primary Health Care in Poland: Certain Health Professional Groups Are
  174. Placing Self-Interest before Patients, British Journal of General Practice, 68 (673): 379, https://
  175. doi.org/10.3399/bjgp18X698129.
  176. Tyack, Z. (2023). The Greatest Challenges and Solutions to Improve Children’s Health and
  177. Well-Being Worldwide in the Next Decade and Beyond: Using Complex Systems and
  178. Implementation Science Approaches, Frontiers in Pediatrics, 11: 1128642, https://doi.
  179. org/10.3389/fped.2023.1128642.
  180. Walter, A. L., Baty, F., Rassouli, F., Bilz, S., Brutsche, M. H. (2021). Diagnostic Precision and
  181. Identification of Rare Diseases is Dependent on Distance of Residence Relative to Tertiary
  182. Medical Facilities, Orphanet Journal of Rare Diseases, 16 (1): 131, https://doi.org/10.1186/
  183. s13023-021-01769-6.
  184. World Health Organization (WHO). (2022). World Mental Health Report: Transforming Mental
  185. Health for All. Geneva: World Health Organization.
  186. Więckowska, B., Raulinajtys-Grzybek, M., Korporowicz-Żmichowska, V., Raczek-Żeromska,
  187. M. (2024). One Public Health Strategy Fits All Needs? Regional Diversity in Health Policy,
  188. Studia z Polityki Publicznej, 11 (2/42), https://doi.org/10.33119/KSzPP/2024.2.5.
  189. Zaidi, S. A., Bigdeli, M., Langlois, E. V., et al. (2019). Health Systems Changes after Decentralisation:
  190. Progress, Challenges and Dynamics in Pakistan, BMJ Global Health, 4: e001013, https://
  191. doi.org/10.1136/bmjgh-2018-001013.
  192. Zienkiewicz, T., Klatka, M., Zienkiewicz, E., Klatka, J. (2022). Determinants and Disparities
  193. in Access to Paediatricians in Poland, BMC Primary Care, 23 (1): 94, https://doi.org/10.1186/
  194. s12875-022-01701-2.
  195. Zienkiewicz, T., Zalewska, A., Zienkiewicz, E. (2025). Regional Disparities and Determinants
  196. of Paediatric Healthcare Accessibility in Poland: A Multi-Level Assessment of Socio-Economic
  197. Drivers and Spatial Convergence (2010–2023), Sustainability, 17 (18): 8210, https://
  198. doi.org/10.3390/su17188210.
  199. Zienkiewicz, E., Zienkiewicz, T., Dziaduch, S. (2018). Regional Differences in Access to Health
  200. Care in Poland from the Perspective of Health Care Resources, Annals of Agricultural and
  201. Environmental Medicine, 25 (1): 77–81, https://doi.org/10.5604/12321966.1235161
  202. Zniesienie limitów do specjalistów (b.d.). https://www.gov.pl/web/polski-lad/zniesienie-limitowdo-
  203. specjalistow (dostęp: 24.11.2025).
  204. Zyśk, A., Magda, I., Kosyra, K., Marczyńska, Z., Drabczyk, M. (2024). Ten-Year Retrospective
  205. Comparative Analysis of Inpatient and Outpatient Care Utilization Patterns in Polish
  206. Healthcare, Medical Research Journal, 9 (2): 173–179, https://doi.org/10.5603/mrj.99530.
  207. Żółtaszek, A. (2024a). Modern Crisis of Youth Mental Health – The Perspective of Poland,
  208. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica, 88: 23–44, https://doi.org/10.18778/0208-
  209. X.88.02.
  210. Żółtaszek, A. (2024b). Obciążenie chorobowe w zasobach siły roboczej w Polsce, Rynek Pracy,
  211. (4): 45–66.
  212. Żółtaszek, A. (2024c). Who Bears the High Costs of Mental Health Problems in the Labour
  213. Force?, Lodz Economics Working Papers, 1/2024, http://hdl.handle.net/11089/52544
  214. (dostęp: 14.10.2025).