Pasek boczny artykułu

Pobieranie
PDF EPUB

Treść głównego artykułu

Abstrakt

Zanieczyszczone powietrze jest jednym z głównych zagrożeń zdrowotnych dla mieszkańców miast. Problem dotyczy polskich metropolii, dlatego został dostrzeżony przez władze krajowe, regionalne i lokalne. W Krakowie przez dekady odnotowywano wysokie stężenia szkodliwych substancji, w tym PM 2,5. W ostatnich latach w mieście dokonane zostały radykalne kroki w zakresie poprawy jakości powietrza, których ukoronowaniem był zakaz stosowania paliw stałych od 2019 r. Mimo pewnej poprawy, w Krakowie wciąż notowane są wysokie stężenia pyłów zawieszonych, spowodowane napływem zanieczyszczonego powietrza z sąsiednich miejscowości. Autorzy przeprowadzili analizę predyktorów wpływających na zanieczyszczenie powietrza w Krakowie, opartą o dane z ogólnodostępnych czujników firmy Airly zlokalizowanych w okolicach miasta. Następnie zestawiono te wyniki z informacjami na temat liczby i rodzaju źródeł ogrzewania w gminach wokół Krakowa oraz poziomem zamożności w tych gminach. Na tej podstawie sporządzono rekomendacje dla władz regionalnych i lokalnych. Celem publikacji jest ocena użyteczności zintegrowanych trzech źródeł danych (dane z czujników powietrza, dane o źródłach ogrzewania, dane o dochodach) do zastosowania polityki publicznej opartej na dowodach w Aglomeracji
Krakowskiej w obszarze poprawy jakości powietrza.

Słowa kluczowe

smog polityka publiczna powietrze dane naukowe dowody smog public policy air scientific data evidence

Szczegóły artykułu

Licencja

Prawa autorskie (c) 2026 Maciej Sabal, Tomasz Danek, Mateusz Zaręba, Elżbieta Węglińska

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Czasopismo „Studia z Polityki Publicznej/Public Policy Studies” zapewnia dostęp do treści artykułów w trybie otwartego dostępu (Open Access) na zasadach licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe (CC BY 4.0).

Licencja CC-BY

Więcej informacji: Polityka Open Access czasopisma "Studia z Polityki Publicznej/Public Policy Studies"

Jak cytować
Sabal, M. (2026) „Polityka publiczna oparta na dowodach jako szansa na poprawę jakości powietrza w Krakowie”, Studia z Polityki Publicznej, 13(1(49), s. 29–56. doi: 10.33119/KSzPP/2026.1.2.
Pobierz cytowania
Endnote/Zotero/Mendeley (RIS)
BibTeX

Metrics

Referencje

  1. Air Quality in Europe. (2023). Europe’s Air Quality Status 2025, European Environment Agency,
  2. https://www.eea.europa.eu/publications/europes-air-quality-status-2024 (dostęp: 22.02.2026).
  3. Airly.org, https://airly.org (dostęp: 22.02.2026).
  4. Apley, D. W., Zhu, J. (2020). Visualizing the Effects of Predictor Variables in Black Box Supervised
  5. Learning Models, Journal of the Royal Statistical Society: Series B (Statistical Methodology),
  6. (4): 1059–1086, https://doi.org/10.48550/arXiv.1612.08468.
  7. Bank Światowy (2019). Air Quality in Poland: What Are the Issues and What Can Be Done?,
  8. https://documents1.worldbank.org/curated/ar/426051575639438457/pdf/Air-Quality-in-
  9. Poland-What-are-the-Issues-and-What-can-be-Done.pdf (dostęp: 22.02.2026).
  10. Baron, J. (2018). A Brief History of Evidence-Based Policy, The Annals of the American Academy
  11. of Political and Social Science, 678 (1): 40–50, https://doi.org/10.1177/0002716218770642.
  12. Bellamy, J. L., Bledsoe, S. E., Traube, D. E. (2006). The Current State of Evidence-Based Practice
  13. in Social Work: A Review of the Literature and Qualitative Analysis of Expert Interviews,
  14. Journal of Evidence-Based Social Work, 3: 23–48.
  15. Bokwa, A. (2019). Rozwój badań nad klimatem lokalnym Krakowa, Acta Geographica Lodziensia,
  16. : 7–20, https://doi.org/10.26485/AGL/2019/108/1.
  17. Bryson, J. M. (2004). Strategic Planning for Public and Nonprofit Organizations: A Guide
  18. to Strengthening and Sustaining Organizational Achievement. San Francisco: Jossey-Bass.
  19. Buskist, W., Groccia, J. E. (2011). Evidence-Based Teaching: Now and in the Future, New Directions
  20. for Teaching and Learning, 128: 105–111.
  21. Cabinet Office (1999). White Paper Modernising Government.
  22. Cairney, P. (2016). The Politics of Evidence-Based Policymaking. London: Palgrave Macmillan,
  23. https://doi.org/10.1057/978-1-137-51781-4.
  24. Cairney, P. (2022). The Myth of ‘Evidence-Based Policymaking’ in a Decentred State, Public
  25. Policy and Administration, 37 (1): 46–66, https://doi.org/10.1177/0952076720905016.
  26. Cambridge Dictionary (2025). Politics, Political, Politician or Policy, https://dictionary.cambridge.
  27. org/grammar/british-grammar/politics-political-politician-or-policy (dostęp: 22.02.2026).
  28. Chau, T.‑T., Wang, K.‑Y. (2020). An Association Between Air Pollution and Daily Most Frequently
  29. Visits of Eighteen Outpatient Diseases in an Industrial City, Scientific Reports, 10:
  30. , https://doi.org/10.1038/s41598-020-58721-0.
  31. Cochrane, A. L. (1972). Effectiveness and Efficiency: Random Reflections on Health Services.
  32. London: Nuffield Provincial Hospitals Trust.
  33. Cohen, A. J., Brauer, M., Burnett, R., Anderson, H. R., Frostad, J., Estep, K., Forouzanfar, M. H.
  34. (2017). Estimates and 25‑Year Trends of the Global Burden of Disease Attributable to Ambient
  35. Air Pollution: An Analysis of Data from the Global Burden of Diseases Study 2015,
  36. The Lancet, 389 (10082): 1907–1918, https://doi.org/10.1016/S0140-6736(17)30505-6.
  37. Danek, T., Węglińska, E., Zaręba, M. (2022). The Influence of Meteorological Factors and Terrain
  38. on Air Pollution Concentration and Migration: A Geostatistical Case Study from Krakow,
  39. Poland, Scientific Reports, 12: 11050, https://doi.org/10.1038/s41598-022-15160-3.
  40. Davies, H. T. O., Nutley, S. M., Smith, P. C. (Eds.). (2009). What Works? Evidence-Based Policy
  41. and Practice in Public Services. Bristol: The Policy Press.
  42. Feinstein, A. R. (1967). Clinical Judgment. Baltimore: Williams and Wilkins.
  43. Flyvbjerg, B. (2001). Making Social Science Matter: Why Social Inquiry Fails and How it Can
  44. Succeed Again. Cambridge: Cambridge University Press.
  45. Friedman, J. H., Popescu, B. E. (2008). Predictive Learning Via Rule Ensembles, The Annals of
  46. Applied Statistics, 2 (3): 916–954, https://doi.org/10.1214/07‑AOAS148.
  47. Geodecki, T., Gorzelak, G., Górniak, J., Hausner, J., Mazur, S., Szlachta, J., Zalewski, J. (2012).
  48. Kurs na innowacje. Jak wyprowadzić Polskę z rozwojowego dryfu? Warszawa: Fundacja
  49. Gospodarki i Administracji Publicznej.
  50. GIOŚ. (2023). Jakość powietrza w Polsce w roku 2022 w świetle wyników pomiarów prowadzonych
  51. w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska. Warszawa: Główny Inspektorat
  52. Ochrony Środowiska.
  53. Górniak, J., Keler, K. (2008). Ewaluacja i wskaźniki w cyklu planowania i realizacji polityk
  54. publicznych, Journal of Public Governance, 3 (1): 109–124.
  55. Górniak, J., Mazur, S. (red.). (2011). W kierunku polityki rynku pracy opartej na dowodach.
  56. Warszawa: Pracodawcy RP.
  57. Górniak, J., Mazur, S. (2012). Zarządzanie strategiczne rozwojem. Warszawa: Ministerstwo
  58. Rozwoju Regionalnego.
  59. Hanigan, I. C., Rolfe, M. I., Knibbs, L. D., Salimi, F., Cowie, C. T., Heyworth, J., …, Bauman, A.
  60. (2019). All-Cause Mortality and Long-Term Exposure to Low Level Air Pollution in the
  61. ‘45 and Up Study’ Cohort, Sydney, Australia, 2006–2015, Environment International, 126:
  62. –770, https://doi.org/10.1016/j.envint.2019.02.038.
  63. Hammersley, M. (2005). Is the Evidence-Based Practice Movement Doing More Good than
  64. Harm? Reflections on Iain Chalmers’ Case for Research-Based Policy Making and Practice,
  65. Evidence and Policy, 1 (1): 85–100.
  66. Hoffman, T., Bennett, S., Del Mar, C. (2013). Evidence-Based Practice: Across the Health Professions
  67. (2nd ed.). Amsterdam: Elsevier.
  68. Hrehorowicz-Gaber, H. (2015). Role of Green Areas for Space Integration of Krakow’s Metropolitan
  69. Area, Bulletin of Geography. Socio-Economic Series, 29: 69–76, https://doi.
  70. org/10.1515/bog-2015–0016.
  71. Jendritzky, G., Maarouf, A., Staiger, H. (2001). Looking for a Universal Thermal Climate Index
  72. UTCI for Outdoor Applications, International Society of Biometeorology, https://utci.org/
  73. resources/develop_utci.pdf (dostęp: 22.02.2026).
  74. Jędruszkiewicz, J., Czernecki, B., Marosz, M. (2017). The Variability of PM10 and PM2.5 Concentrations
  75. in Selected Polish Agglomerations: The Role of Meteorological Conditions,
  76. –2016, Internatioal Journal of Environmental Health Research, 27: 441–462.
  77. Kepes, S., Bennet, A., McDaniel, M. (2014). Evidence-Based Management and the Trustworthiness
  78. of Our Cumulative Scientific Knowledge, Academy of Management Learning & Education,
  79. : 446–466, https://doi.org/10.5465/amle.2013.0193.
  80. Kleczkowski, P. (2019). Smog in Poland: Causes, Effects, Prevention. Warszawa: Wydawnictwo
  81. Naukowe PWN.
  82. Mathison, S. (red.). (2004). Encyclopedia of Evaluation. Thousand Oaks: Sage.
  83. Mears, D. P., Barnes, J. C. (2010). Toward a Systematic Foundation for Identifying Evidence-
  84. Based Criminal Justice Sanctions and Their Relative Effectiveness, Journal of Criminal Justice,
  85. (4): 702–710, https://doi.org/10.1016/j.jcrimjus.2010.04.007.
  86. Miasto Kraków (2010). Program Ograniczania Niskiej Emisji w Krakowie, https://www.bip.krakow.
  87. pl/?dok_id=30445&lid=90154404&vReg=2 (dostęp: 22.02.2026).
  88. Miasto Kraków (2023). Uchwała nr CIV/2833/23 Rady Miasta Kraków z dnia 25 stycznia
  89. r., https://www.bip.krakow.pl/?dok_id=167&sub_dok_id=167&sub=uchwala&query=
  90. id%3D26938%26typ%3Du (dostęp: 22.02.2026).
  91. Milewska, A., Parlińska, A. (2021). Ekonomiczno-prawne uwarunkowania gospodarki niskoemisyjnej
  92. w samorządach terytorialnych – wybrane aspekty, Studia Iuridica, 254: 239–
  93. , https://doi.org/10.31338/2544–3135.si.2022-89.12.
  94. Ministerstwo Finansów (2024). Informacje o dochodach podatkowych na 1 mieszkańca gminy
  95. (w PLN) za rok 2022, https://www.gov.pl/web/finanse/wskazniki-dochodow-podatkowych-
  96. -gmin-powiatow-i-wojewodztw-na-2024‑r (dostęp: 22.02.2026).
  97. Ministerstwo Klimatu i Środowiska. (2024). Program Czyste Powietrze, https://czystepowietrze.
  98. gov.pl/wez-dofinansowanie/dokumenty-programowe/dokumenty-obowiazujace
  99. (dostęp: 22.02.2026).
  100. Moldoveanu, M. C., Baum, J. C. (2005). Contemporary Debates in Organizational Epistemology.
  101. W: The Blackwell companion to organizations (733–751), J. C. Baum (Ed.). London:
  102. Blackwell Publishing.
  103. Molnar, C., Bischl, B., Casalicchio, G. (2018). Interpretable Machine Learning (Version 3) [Software],
  104. Journal of Open Source Software, 3 (26): 786, https://doi.org/10.21105/joss.00786.
  105. Morawska-Horawska, M., Lewik, P. (2003). Wpływ wysokości i ukształtowania terenu na zróżnicowanie
  106. warunków meteorologicznych w Krakowie. W: Dynamika zmian środowiska
  107. geograficznego pod wpływem antropopresji (85–94), J. Lach (red.). Kraków: Instytut Geografii
  108. Akademii Pedagogicznej w Krakowie.
  109. Muers, S. (2020). Culture and Values at the Heart of Policy Making: An Insider’s Guide. Bristol:
  110. Bristol University Press, https://doi.org/10.2307/j.ctv13gvj0f.
  111. Ośródka, L., Godłowska, J., Hajto, M., Rozwoda, W., Wojtylak, M. (2010). Determining the
  112. Anemological Conditions for the Area of Kraków. KHK SA.
  113. Pfeffer, J., Sutton, R. I. (2006). Profiting from Evidence‐Based Management, Strategy & Leadership,
  114. (2): 35–42, https://doi.org/10.1108/10878570610652617.
  115. Rajagopalan, S., Al-Kindi, S. G., Brook, R. D. (2018). Air Pollution and Cardiovascular Disease,
  116. Journal of the American College of Cardiology, 72 (17): 2054–2070, https://doi.org/10.1016/j.
  117. jacc.2018.07.099.
  118. Rousseau, D. M. (2006). Is There Such a Thing as “Evidence-Based Management”?, Academy of
  119. Management Review, 31 (2): 256–269, https://doi.org/10.2307/20159200.
  120. Rousseau, D. M., McCarthy, S. (2007). Educating Managers from an Evidence-Based Perspective,
  121. Academy of Management Learning and Education, 6: 84–101, https://doi.org/10.5465/
  122. amle.2007.24401705.
  123. Sackett, D. L., Rosenberg, W. M. C., Gray, J. A. M., Haynes, R. B., Richardson, W. S. (1996). Evidence
  124. Based Medicine: What it is and What it isn’t, BMJ, 312: 71–73, https://doi.org/10.1136/
  125. bmj.312.7023.71.
  126. Sejm RP (2020). Ustawa z dnia 28 października 2020 r., https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.
  127. xsp?id=WDU20200002127 (dostęp: 22.02.2026).
  128. Sejm RP (2023). Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, https://
  129. isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20230000742 (dostęp: 22.02.2026).
  130. Shapiro, D. L., Kirkman, B. L., Courtney, H. G. (2007). Perceived Causes and Solutions of the
  131. Translation Problem in Management Research, Academy of Management Journal, 50 (2):
  132. –266, https://doi.org/10.5465/AMJ.2007.24634433.
  133. Sutcliffe, S., Court, J. (2005). Evidence-Based Policymaking: What is it? How Does it Work? What
  134. Relevance for Developing Countries? London: Overseas Development Institute.
  135. Stevens, A. (2020). Governments Cannot Just ‘Follow the Science’ on COVID-19, Nature Human
  136. Behaviour, 4 (6): 560, https://doi.org/10.1038/s41562-020-0894‑x.
  137. Strobl, C., Boulesteix, A., Kneib, T., Augustin, T., Zeileis, A. (2008). Conditional Variable
  138. Importance for Random Forests, BMC Bioinformatics, 9: 307, https://doi.org/10.1186/1471-
  139. -9-307.
  140. Sullivan, H. (2011). ‘Truth’ Junkies: Using Evaluation in UK Public Policy, Policy & Politics,
  141. (4): 499–512.
  142. Traczyk, P., Gruszecka-Kosowska, A. (2020). The Condition of Air Pollution in Kraków, Poland,
  143. in 2005–2020, with Health Risk Assessment, International Journal of Environmental Research
  144. and Public Health, 17 (17): 6063, https://doi.org/10.3390/ijerph17176063.
  145. Tsyro, S. (2005). To What Extent Can Aerosol Water Explain the Discrepancy Between Model
  146. Calculated and Gravimetric PM10 and PM2.5?, Atmospheric Chemistry and Physics, 5:
  147. –532, https://doi.org/10.5194/acp-5-515-2005.
  148. UMWM (2016). Uchwała Nr XVIII/243/16 Sejmiku WM z 15.01.2016 r., https://bip.malopolska.
  149. pl/umwm/Article/get/id,1159347.html (dostęp: 22.02.2026).
  150. UMWM (2017). Uchwała Nr XXXII/452/17 Sejmiku WM z 22.01.2017 r., https://bip.malopolska.
  151. pl/umwm,a,1283900, uchwala-nr-xxxii45217‑sejmiku-wojewodztwa-malopolskiego-
  152. -z-dnia-23‑styczna-2017‑r-w-sprawie-wprowadze.html (dostęp: 22.02.2026).
  153. Zippenfenig, P. (2023). Open-Meteo.com Weather API [Computer software], Zenodo, https://
  154. doi.org/10.5281/ZENODO.7970649.