Pasek boczny artykułu

Pobieranie
PDF EPUB

Treść głównego artykułu

Abstrakt

Artykuł analizuje ewolucję nieubezpieczeniowego segmentu polskiej polityki rodzinnej jako „przygodnego klastra” instrumentów podatkowo‑świadczeniowych w latach 1989–2025. W perspektywie historyczno‑instytucjonalnej łączymy spektrum zależności od ścieżki z mechanizmami inkrementalnej zmiany instytucjonalnej (m.in. dryf, konwersja, nawarstwianie oraz rozgałęzienia), rekonstruując sekwencje reform w trzech częściach miksu: (1) świadczeniach ogólnych (zasiłek rodzinny i dodatki, świadczenie wychowawcze 500+/800+, RKO i „Aktywny rodzic”, Fundusz Alimentacyjny), (2) świadczeniach opiekuńczych powiązanych z niepełnosprawnością oraz (3) rodzinnych preferencjach w PIT. Pokazujemy, że wysoka zmienność tego obszaru nie oznacza braku wzorców ścieżkowych: poszczególne instrumenty podążają różnymi trajektoriami, a kluczowe punkty zwrotne – zwłaszcza ekspansja po 2016 r. i kolejne warstwy miksu – uruchamiają rozgałęzienia, które zmieniają punkt odniesienia dla całej konfiguracji polityki. Jednocześnie brak indeksacji i przesunięcia relacji między regułami a otoczeniem sprzyjają długotrwałej erozji części świadczeń (dryf), a zmiany w praktykach wdrażania mogą przekształcać sens instytucji bez formalnej przebudowy (konwersja). Wkładem artykułu jest pokazanie współwystępowania odmiennych mechanizmów zmiany w ramach bardziej zmiennego miksu oraz propozycja analizy zależności od ścieżki w polityce rodzinnej poprzez konfiguracje i procesy długiego trwania.

Słowa kluczowe

polityka rodzinna zależność od ścieżki inkrementalna zmiana instytucjonalna dryf konwersja uwarstwienie miks podatkowo świadczeniowy family policy path dependency incremental institutional change drift conversion stratification tax-benefit mix

Szczegóły artykułu

Licencja

Prawa autorskie (c) 2026 Ryszard Szarfenberg

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Czasopismo „Studia z Polityki Publicznej/Public Policy Studies” zapewnia dostęp do treści artykułów w trybie otwartego dostępu (Open Access) na zasadach licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe (CC BY 4.0).

Licencja CC-BY

Więcej informacji: Polityka Open Access czasopisma "Studia z Polityki Publicznej/Public Policy Studies"

Jak cytować
Szarfenberg, R. (2026) „Przygodny klaster polityki rodzinnej w perspektywie zależności od ścieżki 1989-2025”, Studia z Polityki Publicznej, 14(2(50). doi: 10.33119/KSzPP/2026.2.1.
Pobierz cytowania
Endnote/Zotero/Mendeley (RIS)
BibTeX

Metrics

Referencje

  1. Beyer, J. (2025). On a branching route: The spectrum of path dependence in policy research. Review of Policy Research. Advance online publication. https://doi.org/10.1111/ropr.70007
  2. Bleich, E. (2018). Historical institutionalism and judicial decision-making: Ideas, institutions, and actors in French high court hate speech rulings. World Politics, 70(1), 53–85. https://doi.org/10.1017/S0043887117000272
  3. Ekanem, E., Skjærseth, J. B., & Inderberg, T. H. J. (2024). Understanding institutional layers and modes of change for energy transitions: Analysis of Norway’s electricity sector reforms. Scandinavian Political Studies, 47(2), 207–231. https://doi.org/10.1111/1467-9477.12267
  4. Galvin, D. J., & Hacker, J. S. (2020). The political effects of policy drift: Policy stalemate and American political development. Studies in American Political Development, 34(2), 216–238. https://doi.org/10.1017/S0898588X2000005X
  5. Hacker, J. S., Pierson, P., & Thelen, K. (2015). Drift and conversion: Hidden faces of institutional change. W: J. Mahoney & K. Thelen (Red.), Advances in comparative-historical analysis (s. 180–208). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9781316273104.008
  6. Inglot, T., Szikra, D., & Raț, C. (2022). Mothers, families, or children? Family policy in Poland, Hungary, and Romania, 1945–2020. University of Pittsburgh Press.
  7. Jastrząbek, J. (2024). Zmiana instytucjonalna z perspektywy instytucji formalnych i nieformalnych. W: A. Szarzec & J. Woźniak Jęchorek (Red.), Instytucjonalne i historyczne wymiary dyskusji o ekonomii i gospodarce (s. 73–84). Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu. https://doi.org/10.18559/978-83-8211-237-5/5
  8. Mandelkern, R., & Koreh, M. (2018). Explaining institutional change: How institutional entrepreneurs and innovators can overcome resistance to change. Governance, 31(2), 263–280. https://doi.org/10.1111/gove.12325
  9. Mariani, G., & Verge, T. (2023). Discursive strategies and sequenced institutional change: The case of marriage equality in the United States. Political Studies, 71(2), 463–482. https://doi.org/10.1177/00323217211020581
  10. Shpaizman, I., Swed, O., & Pedahzur, A. (2016). Policy change inch by inch: Policy entrepreneurs in the Holy Basin of Jerusalem. Public Administration, 94(4), 1042–1058. https://doi.org/10.1111/padm.12273
  11. Akty prawne i dokumenty legislacyjne (zapis jak w polskich publikacjach)
  12. Obwieszczenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 22 maja 1998 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o zasiłkach rodzinnych i pielęgnacyjnych (Dz.U. 1998 nr 102 poz. 651).
  13. Ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 1990 nr 87 poz. 506).
  14. Ustawa z dnia 1 grudnia 1994 r. o zasiłkach rodzinnych i pielęgnacyjnych (Dz.U. 1995 nr 4 poz. 17).
  15. Ustawa z dnia 7 października 1999 r. o zmianie ustawy o funduszu alimentacyjnym (Dz.U. 1999 nr 90 poz. 1000).
  16. Ustawa z dnia 20 listopada 1999 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
  17. Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2003 nr 228 poz. 2255).
  18. Ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2006 r. Nr 217, poz. 1588).
  19. Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. 2007 nr 192 poz. 1378).
  20. Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją wydatków budżetowych (Dz.U. 2009 nr 219 poz. 1706).
  21. Ustawa z dnia 12 października 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2012 poz. 1255).
  22. Ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2012 poz. 1548).
  23. Ustawa z dnia 24 kwietnia 2014 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2014 poz. 559).
  24. Ustawa z dnia 23 października 2014 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2014 r. poz. 1644).
  25. Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. 2016 poz. 195).
  26. Ustawa z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2019 poz. 924).
  27. Ustawa z dnia 29 października 2021 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r. poz. 2105).
  28. Ustawa z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2021 poz. 1981).
  29. Ustawa z dnia 17 listopada 2021 r. o rodzinnym kapitale opiekuńczym (Dz.U. 2021 poz. 2270).
  30. Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 1565).
  31. Ustawa z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka – „Aktywny rodzic” (Dz.U. 2024 poz. 858).