Pasek boczny artykułu

Pobieranie
PDF EPUB

Treść głównego artykułu

Abstrakt

Artykuł analizuje możliwości zastosowania rozliczalności etycznej w warunkach polskiej administracji publicznej. Omawia w tym kontekście obecny stan infrastruktury etycznej i perspektywy na jej wzmocnienie. Wskazuje, w jaki sposób upowszechnienie mechanizmów rozliczalności etycznej przyczynia się do profesjonalizacji urzędników i pracowników służby cywilnej w wymiarze przestrzegania reguł deontologicznych. Identyfikuje bariery, które mogą wywoływać zjawiska dysfunkcyjne w związku z wdrażaniem kultury rozliczalności. Celem analizy jest określenie, czy rozliczalność, wpisana w funkcjonowanie infrastruktury etycznej według modelu OECD, jest możliwa do zastosowania wobec urzędników i pracowników służby cywilnej w ramach ich odpowiedzialności służbowej.
Autorzy, korzystając z metody systemowej oraz metody instytucjonalno-prawnej, podejmą próbę oceny efektywności obowiązującego modelu samoregulacji i wewnętrznych mechanizmów rozliczalności, które pełnią funkcje prewencyjne wobec zachowań niepożądanych.
Autorzy poświęcą szczególną uwagę instytucjonalnym uwarunkowaniom oddziałującym na profesjonalizację działania urzędników i pracowników służby cywilnej. Rozważą wpływ formalnych i nieformalnych norm na działania urzędników. Omówią sposób wdrażania
procedur mających wzmacniać kulturę uczciwości, w tym kanałów do ujawniania przez sygnalistów zachowań nieetycznych.

Słowa kluczowe

etyka zawodowa urzędników infrastruktura etyczna rozliczalność etyczna służba cywilna sygnaliści professional ethics of public servants ethical infrastructure ethical accountability civil service whistleblowers

Szczegóły artykułu

Licencja

Prawa autorskie (c) 2026 Marcin Waszak, Michał Szczegielniak

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Czasopismo „Studia z Polityki Publicznej/Public Policy Studies” zapewnia dostęp do treści artykułów w trybie otwartego dostępu (Open Access) na zasadach licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe (CC BY 4.0).

Licencja CC-BY

Więcej informacji: Polityka Open Access czasopisma "Studia z Polityki Publicznej/Public Policy Studies"

Jak cytować
Waszak, M. i Szczegielniak, M. (2026) „Wdrażanie mechanizmów rozliczalności urzędników i pracowników służby cywilnej w ramach infrastruktury etycznej”, Studia z Polityki Publicznej, 13(3(51), s. 67–86. doi: 10.33119/KSzPP/2026.3.4.
Pobierz cytowania
Endnote/Zotero/Mendeley (RIS)
BibTeX

Metrics

Referencje

  1. Bąk, D. (red.). (2007). Etos urzędnika, Warszawa: Wydawnictwo Akademickie i Profesjonalne.
  2. Bogucka, I., Pietrzykowski, T. (2015). Etyka w administracji publicznej, Warszawa: Wolters Kluwer.
  3. CBOS (Centrum Badania Opinii Społecznej) (2026). Zaufanie społeczne. Komunikat z badań nr 30/2026, https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2024/K_040_24.PDF (dostęp 14.03.2026).
  4. Demmke, Ch., Bossaert, D. (2004). Ethics in the Public Service of the European Union Member States under Irish Presidency. EIPA.
  5. Demmke, Ch., Le Bihan, A. (2025). Innovation and Effectiveness of Ethics Policies in Central Public Administrations in Europe. Study for the Polish Presidency of EUPAN. EUPAN, https://www.eupan.eu/wp-content/uploads/2025/06/Innovation-and-effectiveness-of-ethics-policies_report.pdf (dostęp 15.03.2026).
  6. Demmke, Ch (2024), The Institutionalization of Integrity Policies and the Management of a Growing Ethics Bureaucracy. W: Empowering public administrators. Ethics and public service values (s. 193-213). A.M. Olejarski, S.M. Neal (eds.). New York and London: Routledge.
  7. Dmowski, A., Bogacki, S., Wołowiec, T., (2019). Procedury systemu kontroli zarządczej w jednostkach samorządu terytorialnego, International Journal of Legal Studies, 2(6): 137-161.
  8. Dowiat-Urbański, D., (2017), Zalecenie Szefa Służby Cywilnej w zakresie promowania kultury uczciwości w służbie cywilnej.
  9. Dowiat-Urbański, D., (2021), Zalecenie Szefa Służby Cywilnej w zakresie aktywności członków służby cywilnej w Internecie.
  10. Dziewięcka-Bokun, L., Umińska-Woroniecka, A. (2004). Etyka zawodowa urzędnika administracji publicznej jako podstawa zaufania publicznego. W: Profesjonalizacja administracji publicznej (s. 254-261), A. Dębicka, M. Dmochowski, B. Kudrycka (red.). Białystok: Libra.
  11. Gadowska, K., (2015). Dysfunkcje administracji. Służba cywilna w perspektywie neoinstytucjonalnej, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, https://ruj.uj.edu.pl/server/api/core/bitstreams/5dd04192-2958-4435-a630-9856bd25adff/content (dostęp: 15.03.2026).
  12. Gasparski, W. (2003). Decyzje i etyka w lobbingu i biznesie, Warszawa: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości i Zarządzania im. Leona Koźmińskiego.
  13. Hall, A.T., Ferris, G.R. (2011). Accountability and Extra-Role Behavior, Employee Responsibilities and Rights Journal, 23: 131-144.
  14. Hall, P.A., Taylor, R.C.R. (1996). Political Science and Three New Institutionalisms, Political Studies, 44(5): 936-957.
  15. Hassan, S., Wright, B.E., Yukl, G. (2014). Does Ethical Leadership Matter in Government? Effects on Organizational Commitment, Absenteeism, and Willingness to Report Ethical Problems, Public Administration Review, 74(3): 333-343.
  16. Helmke, G., Levitsky, S. (2004), Informal Institutions and Comparative Politics: A Research Agenda, Perspectives on Politics, 2(4): 725-740.
  17. Huberts, L., van Montfort (2020), A., Building ethical organisations: the importance of organizational integrity systems. W: Handbook on Corruption, Ethics and Integrity in Public Administration (s. 449-462), A. Graycar (ed.), Chelthenham and Northampton: Edward Elgar Publishing.
  18. Itrich-Drabarek, J. (red.). (2017). Etyka sfery publicznej, Warszawa: Dom Wydawniczy Elipsa.
  19. Itrich-Drabarek, J. (2019). Etyka zawodowa funkcjonariuszy służb państwowych, Warszawa: Difin.
  20. Itrich-Drabarek, J., Mroczka, K., Mider, D. (2022). Służba cywilna w świadomości Polaków w 2022 r., https://www.researchgate.net/publication/367680153_Sluzba_cywilna_w_swiadomosci_Polakow_w_2022_r_Analiza_wynikow_ilosciowych_badan_wizerunku_sluzby_cywilnej_w_stulecie_jej_istnienia (dostęp 14.03.2026).
  21. Jos, P.H., Tompkins, M.E. (2004). The Accountability Paradox in an Age of Reinvention. The Perennial Problem of Preserving Character and Judgement, Administration & Society, 36(3): 255-278.
  22. Kaptein, M. (2023), The Paradox of Ethics: Why people in good organizations do bad thigs, Journal of Business Ethics, 184: 297-316.
  23. Kerkhoff, T., Overeem, P. (2021), The Fluidity of Integrity: Lessons from Dutch Scandals, Public Integrity, 23: 82-94, https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/10999922.2020.1826139?needAccess=true (dostęp: 15.03.2026).
  24. Kirby, N. (2020), From anti-corruption to building integrity. W: Handbook on Corruption, Ethics and Integrity in Public Administration (s. 463-481), A. Graycar (ed.), Chelthenham and Northampton: Edward Elgar Publishing.
  25. Kociński, C. (2025). Ochrona sygnalistów w samorządzie terytorialnym. Od wolności wypowiedzi do zarządzania zgodnością, Warszawa: Wolters Kluwer.
  26. Kojder, A. (2006). Etyka – przedmiot i stanowiska. W: Etyka zawodów prawniczych. Etyka prawnicza (s.13-24), H. Izdebski, P. Skuczyński (red.). Warszawa: LexisNexis.
  27. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Dz. U. z 1997 r. nr 76 poz. 483.
  28. KPRM (Kancelaria Prezesa Rady Ministrów). (2022). Diagnoza poziomu kultury uczciwości w służbie cywilnej. Raport końcowy, https://www.gov.pl/web/sluzbacywilna/badanie-diagnoza-poziomu-kultury-uczciwosci-w-sluzbie-cywilnej-2022 (dostęp 09.03.2026).
  29. KPRM (Kancelaria Prezesa Rady Ministrów). (2025). Sprawozdanie Szefa Służby Cywilnej o stanie służby cywilnej i o realizacji zadań tej służby w 2024 r., https://www.gov.pl/web/sluzbacywilna/sprawozdaniessc (dostęp: 17.03.2026).
  30. KPRM (Kancelaria Prezesa Rady Ministrów). (2026). Zespół doradców ds. etyki w służbie cywilnej, https://www.gov.pl/web/sluzbacywilna/zespol-doradcow-ds-etyki-w-sluzbie-cywilnej (dostęp: 17.03.2026).
  31. Kudrycka, B. (1998). Neutralność polityczna urzędników, Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe.
  32. Kulig, K., (2024). Prawo ochrony sygnalistów. Self-correction podmiotów prawnych, Warszawa: Wolters Kluwer.
  33. Kvalnes, Ø. (2019). Moral Reasoning at Work. Rethinking Ethics in Organizations, Cham: Palgrave Macmillan, https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-030-15191-1 (dostęp: 15.03.2026).
  34. Maciejewski, T. (2006). Historia administracji, Warszawa: C.H. Beck.
  35. Maesschalck, J., Bertók, J. (2009). Towards a Sound Integrity Framework: Instruments, Processes, Structures and Conidtions for Implementation, Paris: OECD Conference Centre.
  36. Makowski, G., Waszak, M. (2021). Pakt uczciwości, czyli obywatele w przetargach, Warszawa: Fundacja im. Stefana Batorego, https://www.batory.org.pl/wp-content/uploads/2021/11/Obywatele-i-przetargi.pdf (dostęp: 16.03.2026).
  37. Menzel, D.C. (2001), Ethics Management in Public Organizations: What, Why and How?. W: Handbook of Administrative Ethics (s. 355-366), T.L. Cooper (ed.), New York and Basel: Marcel Dekker.
  38. Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej (MFiPR) (2024). Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027, https://www.archiwum.feniks.gov.pl/media/153050/Program_FEnIKS_ver.pdf (dostęp: 17.03.2026).
  39. Morawski, A., Szczegielniak, M. (2022). Wpływ służby cywilnej na funkcjonowanie państwa w sytuacjach kryzysowych, Studia Iuridica, 92: 242-255.
  40. Mulgan, R. (2003). Holding Power to Account. Accountability in Modern Democracies, Basingstoke and New York: Palgrave Macmillan.
  41. NIK (Najwyższa Izba Kontroli). (2023). Wystąpienie pokontrolne zmienione zgodnie z treścią uchwały Nr 14/2023 Kolegium Najwyższej Izby Kontroli z dnia 26 kwietnia 2023 r. P/22/005 Funkcjonowanie służby cywilnej i służby zagranicznej, sygn, KAP.410.006.07.2022.
  42. Noskowska-Piątkowska, A., (2025), Zalecenie Szefa Służby Cywilnej w sprawie standardów pracy doradców doradczyń ds. etyki w służbie cywilnej, Warszawa.
  43. Nowak-Far, A., (2022), Rozliczalność służby cywilnej. analiza koncepcji w kontekście modelu przedwojennych polskich regulacji dotyczących służby cywilnej, Studia Iuridica, 92: 129-144.
  44. OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development) (1998). Principles for Managing Ethics in the Public Service, PUMA Policy Brief, 4:1-6.
  45. OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development) (2000). Trust in Government. Ethics Measures in OECD Countries. Paris: OECD, https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2000/10/trust-in-government_g1gh1475/9789264187986-en.pdf (dostęp: 15.03.2026).
  46. OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development) (2020a). Policy Framework on Sound Public Governance: Baseline Features of Governments that Work Well. Paris: OECD, https://doi.org/10.1787/c03e01b3-en (dostęp: 15.03.2026).
  47. OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development) (2020b). OECD Public Integrity Handbook. Paris: OECD Publishing. OECD/LEGAL/0298.
  48. OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development) (2025a). Recommendation of the Council of Public Integrity, OECD/LEGAL/0435.
  49. OECD (Organizations for Economic Co-operation and Development) (2025b). Recommendation of the Council on Public Service Leadership and Capability, OECD/LEGAL/0445.
  50. Overman, S., Schillemans, T. (2021). Toward a Public Administration Theory of Felt Accountability, Public Administration Review, 82(1): 12-22, https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1111/puar.13417 (dostęp: 15.03.2026).
  51. Pawłowska, A., Kotarba, B. (2023). Rozliczalność administracji publicznej. W: Administracja publiczna. Zarys wykładu (s. 349-382), A. Pawłowska, K. Radzik-Maruszak, J. Itrich-Drabarek (red.). Warszawa: Dom Wydawniczy Elipsa.
  52. Peters, B. Guy (1999). Administracja publiczna w systemie politycznym, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
  53. Rydlewski, G. (2015). Modernizacja administracji. Studium polityk administracyjnych w Polsce, Warszawa: Dom Wydawniczy Elipsa.
  54. Stolarczyk, B. (2012). Praktyczne aspekty zarządzania zasobami ludzkimi w służbie cywilnej. Poradnik, Warszawa: EdukatorFilm, https://bartlomiej-stolarczyk.com/files/poradnik.pdf (dostęp: 17.03.2026).
  55. Szczot, J. (2007). Pozycja urzędnika we współczesnej administracji. W: Etos urzędnika (s. 43-57) D. Bąk (red.). Warszawa: Wydawnictwo Akademickie i Profesjonalne.
  56. Tenbrunsel, A.E, Smith-Crowe, K., Umphress, E.E. (2003), Building Houses on Rocks: The Role of the Ethical Infrastructure in Organizations, Social Justice Research, 16(3): 285-307.
  57. Tyler, T.R. (2009). Self-Regulatory Approaches to White-Collar Crime: The importance of Legitimacy and Procedural Justice. W: The Criminology of White-Collar Crime (s. 195-216), S.S. Simpson, D. Weisburd (eds.). New York: Springer.
  58. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, Dz. U. z 1960 r. nr 30 poz. 168.
  59. Ustawa z dnia 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów, Dz. U. z 2024 poz. 938.
  60. Ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej, Dz. U. z 2020 r. poz. 265.
  61. Waszak, M. (2020), Strażnicy demokracji, Warszawa: Fundacja im. Stefana Batorego, https://www.batory.org.pl/wp-content/uploads/2020/04/Straznicy-demokracji.pdf (dostęp: 17 marca 2026 r.).
  62. Waszak, M. (2025), Whistleblowing a zwalczanie korupcji. Ochrona sygnalistów jako element infrastruktury etycznej sektora finansów publicznych w Polsce [Niepublikowana praca doktorska]. Uniwersytet Warszawski.
  63. Zarządzenie nr 70 Prezesa Rady Ministrów z dnia 6 października 2011 r. w sprawie wytycznych w zakresie przestrzegania zasad służby cywilnej oraz w sprawie zasad etyki korpusu służby cywilnej, M.P. z 2011 r. nr 93 poz. 953.