Treść głównego artykułu
Abstrakt
Celem artykułu jest przedstawienie problemów związanych z zapewnieniem rozliczalności zadań publicznych realizowanych przez organizacje pozarządowe na podstawie ustawy z dnia 24 kwietnia 2024 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Autorzy stawiają tezę, zgodnie z którą obecny model rozliczania zadań publicznych realizowanych przez organizacje pozarządowe jest wadliwy i nie pozwala na w pełni przejrzyste oraz rzetelne rozliczenie środków publicznych. Wykorzystując metodę analizy instytucjonalno-prawnej, autorzy identyfikują główne czynniki wpływające na kwestie rozliczalności zadań i bariery
utrudniające ich efektywne rozliczanie. Problem zostanie ujęty zarówno z perspektywy organów władzy publicznej, jak i ze strony społecznej. Omawiana problematyka zostanie
zilustrowana wybranymi przykładami sprawozdań składanych przez organizacje pozarządowe w ramach rządowych programów rozwoju społeczeństwa obywatelskiego.
Słowa kluczowe
Szczegóły artykułu
Prawa autorskie (c) 2026 Michał Szczegielniak, Antoni Morawski, Stefan Kołucki

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Czasopismo „Studia z Polityki Publicznej/Public Policy Studies” zapewnia dostęp do treści artykułów w trybie otwartego dostępu (Open Access) na zasadach licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe (CC BY 4.0).
Więcej informacji: Polityka Open Access czasopisma "Studia z Polityki Publicznej/Public Policy Studies"
Referencje
- KPRM (Kancelaria Prezesa Rady Ministrów). (2017). Standardy kontroli w administracji rządowej, https://www.gov.pl/web/premier/procedura-i-metodyka-kontroli, (dostęp: 05.03.2026).
- KPRM (Kancelaria Prezesa Rady Ministrów). (2018a). Konsultacje projektów rozporządzeń Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego do ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, https://www.gov.pl/web/pozytek/konsultacje-projektow-rozporzadzen-przewodniczacego-komitetu-do-spraw-pozytku-publicznego-do-ustawy-o-dzialalnosci-pozytku-publicznego-i-o-wolontariacie, (dostęp: 03.03.2026).
- KPRM (Kancelaria Prezesa Rady Ministrów). (2018b). Raport z konsultacji projektów rozporządzeń Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego do ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, https://www.gov.pl/web/pozytek/raport-z-konsultacji-projektow-rozporzadzen-przewodniczacego-komitetu-do-spraw-pozytku-publicznego-do-ustawy-z-dnia-24-kwietnia-2003-r-o-dzialalnosci-pozytku-publicznego-i-o-wolontariacie, (dostęp: 03.03.2026).
- KPRM (Kancelaria Prezesa Rady Ministrów). (2019a). Jak uzupełniać wzory uproszczonych ofert składanych od dnia 1 marca 2019 r.?, https://www.gov.pl/web/pozytek/jak-uzupelniac-wzory-uproszczonych-ofert-skladanych-od-dnia-1-marca-2019-r, (dostęp: 06.03.2026).
- KPRM (Kancelaria Prezesa Rady Ministrów). (2019b). Konsultacje rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu ds. Pożytku Publicznego zmieniającego rozporządzenie w sprawie wzorów ofert i ramowych wzorów umów dotyczących realizacji zadań publicznych oraz wzorów sprawozdań z wykonania tych zadań, https://www.gov.pl/web/pozytek/konsultacje-rozporzadzenia-przewodniczacego-komitetu-ds-pozytku-publicznego-zmieniajacego-rozporzadzenie-w-sprawie-wzorow-ofert-i-ramowych-wzorow-umow-dotyczacych-realizacji-zadan-publicznych-oraz-wzorow-sprawozdan-z-wykonania-tych-zadan, (dostęp: 06.03.2026).
- KPRM (Kancelaria Prezesa Rady Ministrów). (2019c). Nowe wzory ofert, umów i sprawozdań nie będą wprowadzone przed 15 listopada 2019 r., https://www.gov.pl/web/pozytek/nowe-wzory-ofert-umow-i-sprawozdan-nie-beda-wprowadzone-przed-15-listopada-2019-r , (dostęp: 06.03.2026).
- KPRM (Kancelaria Prezesa Rady Ministrów). (2020). Sprawozdanie z wykonania ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie za lata 2016 i 2017, https://www.gov.pl/attachment/c51c03f6-0365-4397-a76c-71dfd863a8de, (dostęp: 02.03.2026).
- KPRM (Kancelaria Prezesa Rady Ministrów). (2020)., II tura konsultacji rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu ds. Pożytku Publicznego zmieniającego rozporządzenie w sprawie wzorów ofert i ramowych wzorów umów dotyczących realizacji zadań publicznych oraz wzorów sprawozdań z wykonania tych zadań, https://www.gov.pl/web/pozytek/ii-tura-konsultacji-rozporzadzenia-przewodniczacego-komitetu-ds-pozytku-publicznego-zmieniajacego-rozporzadzenie-w-sprawie-wzorow-ofert-i-ramowych-wzorow-umow-dotyczacych-realizacji-zadan-publicznych-oraz-wzorow-sprawozdan-z-wykonania-tych-zadan1, (dostęp: 09.03.2026).
- KPRM (Kancelaria Prezesa Rady Ministrów). (2024). Prekonsultacje rozporządzeń, https://www.gov.pl/web/pozytek/prekonsultacje-rozporzadzen, (dostęp: 10.03.2026).
- KPRM (Kancelaria Prezesa Rady Ministrów). (2025a). Zmiana na stanowisku Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego, https://www.gov.pl/web/pozytek/zmiana-na-stanowisku-przewodniczacego-komitetu-do-spraw-pozytku-publicznego, (dostęp: 10.03.2026).
- KPRM (Kancelaria Prezesa Rady Ministrów). (2025b). Rozpoczęły się konsultacje publiczne projektu ustawy o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz ustawy o grach hazardowych, https://www.gov.pl/web/pozytek/rozpoczely-sie-konsultacje-publiczne-projektu-ustawy-o-zmianie-ustawy-o-dzialalnosci-pozytku-publicznego-i-o-wolontariacie-oraz-ustawy-o-grach-hazardowych , (dostęp: 10.03.2026)
- KPRM (Kancelaria Prezesa Rady Ministrów). (2025c). Konsultacje publiczne nowego rozporządzenia, https://www.gov.pl/web/pozytek/konsultacje-publiczne-nowego-rozporzadzenia , (dostęp: 11.03.2026).
- NGO (ngo.pl). (2024). Cykl „Wybory 2023. Co dalej?”, https://publicystyka.ngo.pl/kategoria/po-wyborach , (dostęp: 09.03.2026).
- NIK (Najwyższa Izba Kontroli). (2002). Podręcznik kontrolera, https://portal.nik.gov.pl/metodyki-kontroli-i-rozwoju-zawodowego/dokumenty-ogolnodostepne/ podrecznik-kontrolera-nik.html (dostęp 05.03.2026).
- NIK (Najwyższa Izba Kontroli). (2019a). Informacja o wynikach kontroli realizacja zadań zlecanych przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych organizacjom pozarządowym, https://www.nik.gov.pl/kontrole/wyniki-kontroli-nik/pobierz,kps~p_19_042_202001222202261579726946~01,typ,k.pdf, (dostęp 07.03.2026).
- NIK (Najwyższa Izba Kontroli). (2019b). Wystąpienie pokontrolne P/19/001 Wykonanie budżetu państwa w 2018 r. w części 20 – Gospodarka, https://www.nik.gov.pl/kontrole/wyniki-kontroli-nik/pobierz,lwr~p_19_001_201903071408301551964110~id0~01,typ,kj.pdf , (dostęp 07.03.2026).
- NIK (Najwyższa Izba Kontroli). (2021). Wystąpienie pokontrolne I/21//001 Realizacja konkursu „Po pierwsze rodzina!” przez Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej oraz wybrane organizacje pozarządowe, https://www.nik.gov.pl/kontrole/wyniki-kontroli-nik/pobierz,kps~i_21_001_202111231233441637667224~id9~02,typ,kj.pdf , (dostęp 07.03.2026).
- NIK (Najwyższa Izba Kontroli). (2023). Wystąpienie pokontrolne Najwyższej Izby Kontroli nr D/23/505 – Udzielanie, wykorzystanie i rozliczanie środków wsparcia finansowego z wybranych programów realizowanych przez Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego, https://www.nik.gov.pl/kontrole/wyniki-kontroli-nik/pobierz,lwr~d_23_505_202305180904321684393472~id2~01,typ,kj.pdf , (dostęp: 07.03.2026).
- NIK (Najwyższa Izba Kontroli). (2025). Wystąpienie pokontrolne P/25/001 Wykonanie budżetu państwa w 2024 r. w części 16 – Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, https://www.nik.gov.pl/plik/id,31010.pdf , (dostęp: 07.03.2026).
- NIW (Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego). (2023). Roczne sprawozdania z działalności Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego za rok 2022, https://niw.gov.pl/wp-content/uploads/2024/01/Sprawozdanie_z-dzialalnosci_NIW_2022.pdf , (dostęp: 07.03.2026).
- PIS (Prawo i Sprawiedliwość). (2014). Program Prawa i Sprawiedliwości 2014, https://app.isppan.waw.pl/wp-content/uploads/2024/04/1.72.14.2.pdf, (dostęp: 03.03.2026).
- RCL (Rządowe Centrum Legislacji). (2024). Projekt rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego w sprawie wzorów ofert i ramowych wzorów umów dotyczących realizacji zadań publicznych oraz wzorów sprawozdań z wykonania tych zadań, https://legislacja.gov.pl/projekt/12388952, (dostęp: 10.03.2026).
- Rozporządzenie Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego z dnia 8 listopada 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków uzyskiwania dofinansowania realizacji zadań z zakresu wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, trybu składania wniosków oraz przekazywania środków z Funduszu Wspierania Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego, Dz. U. z 2018 r. poz. 2149.
- Rozporządzenie Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego z dnia 11 grudnia 2025 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie wzorów ofert i ramowych wzorów umów dotyczących realizacji zadań publicznych oraz wzorów sprawozdań z wykonania tych zadań, Dz. U. z 2025 r. poz. 1789.
- Sprawozdanie z realizacji zadania do umowy 32/PROO/1a/2024.
- UN Habitat (Program Narodów Zjednoczonych ds. Osiedli Ludzkich). (2017). 1.1. What is Results-Based Management?, https://unhabitat.org/results-based-management/1-1-what-is-results-based-management, (dostęp: 04.03.2026).
- Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, Dz. U. z 2003 r. nr 96 poz. 873.
- Ustawa z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, Dz. U. z 2005 r. nr 14 poz. 114.
- Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, Dz.U. z 2025 r. poz. 1483.
- Ustawa z dnia 15 lipca 2011 r. o kontroli w administracji rządowej, Dz. U. z 2026 r. poz. 158.
- Ustawa z dnia 15 września 2017 r. o Narodowym Instytucie Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego, Dz. U. z 2017 r. poz. 1909.
Referencje
KPRM (Kancelaria Prezesa Rady Ministrów). (2017). Standardy kontroli w administracji rządowej, https://www.gov.pl/web/premier/procedura-i-metodyka-kontroli, (dostęp: 05.03.2026).
KPRM (Kancelaria Prezesa Rady Ministrów). (2018a). Konsultacje projektów rozporządzeń Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego do ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, https://www.gov.pl/web/pozytek/konsultacje-projektow-rozporzadzen-przewodniczacego-komitetu-do-spraw-pozytku-publicznego-do-ustawy-o-dzialalnosci-pozytku-publicznego-i-o-wolontariacie, (dostęp: 03.03.2026).
KPRM (Kancelaria Prezesa Rady Ministrów). (2018b). Raport z konsultacji projektów rozporządzeń Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego do ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, https://www.gov.pl/web/pozytek/raport-z-konsultacji-projektow-rozporzadzen-przewodniczacego-komitetu-do-spraw-pozytku-publicznego-do-ustawy-z-dnia-24-kwietnia-2003-r-o-dzialalnosci-pozytku-publicznego-i-o-wolontariacie, (dostęp: 03.03.2026).
KPRM (Kancelaria Prezesa Rady Ministrów). (2019a). Jak uzupełniać wzory uproszczonych ofert składanych od dnia 1 marca 2019 r.?, https://www.gov.pl/web/pozytek/jak-uzupelniac-wzory-uproszczonych-ofert-skladanych-od-dnia-1-marca-2019-r, (dostęp: 06.03.2026).
KPRM (Kancelaria Prezesa Rady Ministrów). (2019b). Konsultacje rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu ds. Pożytku Publicznego zmieniającego rozporządzenie w sprawie wzorów ofert i ramowych wzorów umów dotyczących realizacji zadań publicznych oraz wzorów sprawozdań z wykonania tych zadań, https://www.gov.pl/web/pozytek/konsultacje-rozporzadzenia-przewodniczacego-komitetu-ds-pozytku-publicznego-zmieniajacego-rozporzadzenie-w-sprawie-wzorow-ofert-i-ramowych-wzorow-umow-dotyczacych-realizacji-zadan-publicznych-oraz-wzorow-sprawozdan-z-wykonania-tych-zadan, (dostęp: 06.03.2026).
KPRM (Kancelaria Prezesa Rady Ministrów). (2019c). Nowe wzory ofert, umów i sprawozdań nie będą wprowadzone przed 15 listopada 2019 r., https://www.gov.pl/web/pozytek/nowe-wzory-ofert-umow-i-sprawozdan-nie-beda-wprowadzone-przed-15-listopada-2019-r , (dostęp: 06.03.2026).
KPRM (Kancelaria Prezesa Rady Ministrów). (2020). Sprawozdanie z wykonania ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie za lata 2016 i 2017, https://www.gov.pl/attachment/c51c03f6-0365-4397-a76c-71dfd863a8de, (dostęp: 02.03.2026).
KPRM (Kancelaria Prezesa Rady Ministrów). (2020)., II tura konsultacji rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu ds. Pożytku Publicznego zmieniającego rozporządzenie w sprawie wzorów ofert i ramowych wzorów umów dotyczących realizacji zadań publicznych oraz wzorów sprawozdań z wykonania tych zadań, https://www.gov.pl/web/pozytek/ii-tura-konsultacji-rozporzadzenia-przewodniczacego-komitetu-ds-pozytku-publicznego-zmieniajacego-rozporzadzenie-w-sprawie-wzorow-ofert-i-ramowych-wzorow-umow-dotyczacych-realizacji-zadan-publicznych-oraz-wzorow-sprawozdan-z-wykonania-tych-zadan1, (dostęp: 09.03.2026).
KPRM (Kancelaria Prezesa Rady Ministrów). (2024). Prekonsultacje rozporządzeń, https://www.gov.pl/web/pozytek/prekonsultacje-rozporzadzen, (dostęp: 10.03.2026).
KPRM (Kancelaria Prezesa Rady Ministrów). (2025a). Zmiana na stanowisku Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego, https://www.gov.pl/web/pozytek/zmiana-na-stanowisku-przewodniczacego-komitetu-do-spraw-pozytku-publicznego, (dostęp: 10.03.2026).
KPRM (Kancelaria Prezesa Rady Ministrów). (2025b). Rozpoczęły się konsultacje publiczne projektu ustawy o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz ustawy o grach hazardowych, https://www.gov.pl/web/pozytek/rozpoczely-sie-konsultacje-publiczne-projektu-ustawy-o-zmianie-ustawy-o-dzialalnosci-pozytku-publicznego-i-o-wolontariacie-oraz-ustawy-o-grach-hazardowych , (dostęp: 10.03.2026)
KPRM (Kancelaria Prezesa Rady Ministrów). (2025c). Konsultacje publiczne nowego rozporządzenia, https://www.gov.pl/web/pozytek/konsultacje-publiczne-nowego-rozporzadzenia , (dostęp: 11.03.2026).
NGO (ngo.pl). (2024). Cykl „Wybory 2023. Co dalej?”, https://publicystyka.ngo.pl/kategoria/po-wyborach , (dostęp: 09.03.2026).
NIK (Najwyższa Izba Kontroli). (2002). Podręcznik kontrolera, https://portal.nik.gov.pl/metodyki-kontroli-i-rozwoju-zawodowego/dokumenty-ogolnodostepne/ podrecznik-kontrolera-nik.html (dostęp 05.03.2026).
NIK (Najwyższa Izba Kontroli). (2019a). Informacja o wynikach kontroli realizacja zadań zlecanych przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych organizacjom pozarządowym, https://www.nik.gov.pl/kontrole/wyniki-kontroli-nik/pobierz,kps~p_19_042_202001222202261579726946~01,typ,k.pdf, (dostęp 07.03.2026).
NIK (Najwyższa Izba Kontroli). (2019b). Wystąpienie pokontrolne P/19/001 Wykonanie budżetu państwa w 2018 r. w części 20 – Gospodarka, https://www.nik.gov.pl/kontrole/wyniki-kontroli-nik/pobierz,lwr~p_19_001_201903071408301551964110~id0~01,typ,kj.pdf , (dostęp 07.03.2026).
NIK (Najwyższa Izba Kontroli). (2021). Wystąpienie pokontrolne I/21//001 Realizacja konkursu „Po pierwsze rodzina!” przez Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej oraz wybrane organizacje pozarządowe, https://www.nik.gov.pl/kontrole/wyniki-kontroli-nik/pobierz,kps~i_21_001_202111231233441637667224~id9~02,typ,kj.pdf , (dostęp 07.03.2026).
NIK (Najwyższa Izba Kontroli). (2023). Wystąpienie pokontrolne Najwyższej Izby Kontroli nr D/23/505 – Udzielanie, wykorzystanie i rozliczanie środków wsparcia finansowego z wybranych programów realizowanych przez Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego, https://www.nik.gov.pl/kontrole/wyniki-kontroli-nik/pobierz,lwr~d_23_505_202305180904321684393472~id2~01,typ,kj.pdf , (dostęp: 07.03.2026).
NIK (Najwyższa Izba Kontroli). (2025). Wystąpienie pokontrolne P/25/001 Wykonanie budżetu państwa w 2024 r. w części 16 – Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, https://www.nik.gov.pl/plik/id,31010.pdf , (dostęp: 07.03.2026).
NIW (Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego). (2023). Roczne sprawozdania z działalności Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego za rok 2022, https://niw.gov.pl/wp-content/uploads/2024/01/Sprawozdanie_z-dzialalnosci_NIW_2022.pdf , (dostęp: 07.03.2026).
PIS (Prawo i Sprawiedliwość). (2014). Program Prawa i Sprawiedliwości 2014, https://app.isppan.waw.pl/wp-content/uploads/2024/04/1.72.14.2.pdf, (dostęp: 03.03.2026).
RCL (Rządowe Centrum Legislacji). (2024). Projekt rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego w sprawie wzorów ofert i ramowych wzorów umów dotyczących realizacji zadań publicznych oraz wzorów sprawozdań z wykonania tych zadań, https://legislacja.gov.pl/projekt/12388952, (dostęp: 10.03.2026).
Rozporządzenie Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego z dnia 8 listopada 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków uzyskiwania dofinansowania realizacji zadań z zakresu wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, trybu składania wniosków oraz przekazywania środków z Funduszu Wspierania Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego, Dz. U. z 2018 r. poz. 2149.
Rozporządzenie Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego z dnia 11 grudnia 2025 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie wzorów ofert i ramowych wzorów umów dotyczących realizacji zadań publicznych oraz wzorów sprawozdań z wykonania tych zadań, Dz. U. z 2025 r. poz. 1789.
Sprawozdanie z realizacji zadania do umowy 32/PROO/1a/2024.
UN Habitat (Program Narodów Zjednoczonych ds. Osiedli Ludzkich). (2017). 1.1. What is Results-Based Management?, https://unhabitat.org/results-based-management/1-1-what-is-results-based-management, (dostęp: 04.03.2026).
Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, Dz. U. z 2003 r. nr 96 poz. 873.
Ustawa z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, Dz. U. z 2005 r. nr 14 poz. 114.
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, Dz.U. z 2025 r. poz. 1483.
Ustawa z dnia 15 lipca 2011 r. o kontroli w administracji rządowej, Dz. U. z 2026 r. poz. 158.
Ustawa z dnia 15 września 2017 r. o Narodowym Instytucie Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego, Dz. U. z 2017 r. poz. 1909.