Improwizacja vs. planowanie w decyzjach strategicznych w warunkach niepewności: dylemat czy paradoks w praktyce strategów?
DOI:
https://doi.org/10.33119/SIP.2026.207.6Słowa kluczowe:
zarządzanie strategiczne, decyzje strategiczne, paradoks, niepewność otoczeniaAbstrakt
Celem artykułu jest identyfikacja postaw strategów wobec dylematu planowanie vs. improwizacja w podejmowaniu decyzji strategicznych w warunkach wzmożonej niepewności otoczenia. W badaniu zastosowano podejście jakościowe z wykorzystaniem pogłębionych wywiadów ze strategami (n = 18). Wyniki wskazują na trzy główne typy postaw decyzyjnych: planistyczne, improwizacyjne oraz łączące elementy obu podejść (paradoksalne). W warunkach dużej niepewności część strategów nie zmieniła preferowanego podejścia, podczas gdy inni dokonywali przesunięcia akcentów, wzmacniając rolę intuicji przy jednoczesnym zachowaniu uporządkowanego procesu decyzyjnego. Badania nie potwierdzają radykalnej zmiany preferencji strategów – zastępowania planowania przez improwizację w podejmowaniu decyzji strategicznych. Ujawniają jednak rosnącą tendencję do ich równoczesnego stosowania. Zidentyfikowane postawy wpisują się w logikę zarządzania paradoksalnego, które może stanowić adekwatną odpowiedź strategiczną na złożoność i niepewność współczesnego otoczenia.
Downloads
Bibliografia
Wydawnictwa zwarte
Ansoff, H. I. (1965). Corporate Strategy. New York: McGraw-Hill.
Creswell, J. (2014). Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches. Thousand Oaks: Sage Publications.
Gerring, J. (2007). Case Study Research. Principles and Practices. New York: Cambridge University Press.
Knight, F. H. (1921). Risk, Uncertainty and Profit. Boston and New York: Houghton Mifflin Company.
Schomberg, R. von (1993). Controversies and Political Decision Making. Dordrecht: Kluwer Academic Publishers. DOI: 10.1007/978-94-015-8143-1_2.
Artykuły naukowe
Ansoff, H. I. (1987). The Emerging Paradigm of Strategic behavior, Strategic Management Journal, 8 (6), s. 501–515. DOI: 10.1002/smj.4250080602.
Berti, M., Cunha, M. P. E. (2023). Paradox, Dialectics or Trade‐Offs? A Double Loop Model of Paradox, Journal of Management Studies, 60 (4), s. 861–888. DOI: 10.1111/joms.12899.
Cummings, S., Daellenbach, U. (2009). A Guide to the Future of Strategy?: The History of Long Range Planning, Long Range Planning, 42 (2), s. 234–263. DOI: 10.1016/j.lrp.2008.12.005.
Duncan, R. B. (1972). Characteristics of Organizational Environments and Perceived Environmental Uncertainty, Administrative Science Quarterly, 17, s. 313–327. DOI: 10.2307/2392145.
Giones, F., Brem, A., Berger, A. (2019). Strategic Decisions in Turbulent Times: Lessons from the Energy Industry, Business Horizons, 62, s. 215–225. DOI: 10.1016/j.bushor.2018.11.003.
Griffin, M., King, D. R., Reedy, P. (2021). Learning to “Live the Paradox” in a Democratic Organization: A Deliberative Approach to Paradox Mindsets, Academy of Management Learning & Education, 21 (4), s. 624–647.
Jauch, L. R., Kraft, K. L. (1986). Strategic Management of Uncertainty, Academy of Management Review, 11, s. 777–790.
Karhu, P., Ritala, P. (2020). The Multiple Faces of Tension: Dualities in Decision-Making, Review of Managerial Science, 14 (3), s. 485–518. DOI: 10.1007/s11846-018-0298-8.
Lewis, M. W. (2000). Exploring Paradox: Toward a More Comprehensive Guide, Academy of Management Review, 25 (4), s. 760–776.
Le, P., Pradies, C. (2023). Sailing through the Storm: Improvising Paradox Navigation During a Pandemic, Management Learning, 54 (1), s. 56–76. DOI: 10.1177/13505076221096570.
Lewis, R., Sutton, N., Brown, D. (2024). How Senior Managers Use Interactive Control to Manage Strategic Uncertainties: An Attention-Based View, Management Accounting Research, 62, 100864. DOI: 10.1016/j.mar.2023.100864.
Luoma, J., Martela, F. (2021). A Dual-processing View of Three Cognitive Strategies in Strategic Decision Making: Intuition, Analytic Reasoning, and Reframing, Long Range Planning, 54 (3), s. 1–15.
Magnani, G., Zucchella, A. (2019), Coping with Uncertainty in the Internationalisation Strategy. An Exploratory Study on Entrepreneurial Firms, International Marketing Review, 36 (1), s. 131–163. DOI: 10.1108/IMR-02-2017-0042.
Mahnke, V., Venzin, M., Zahra, S. (2007). Governing Entrepreneurial Opportunity Recognition in MNEs: Aligning Interests and Cognition under Uncertainty, Journal of Management Studies, 44, s. 1278–1298. DOI:0.1111/j.1467-6486.2007.00730.x.
Miller, K. D. (2002). Knowledge Inventories and Managerial Myopia, Strategic Management Journal, 23 (8), s. 689–706. DOI: 10.1002/smj.245.
Putnam, L. L., Fairhurst, G. T., Banghart, S. (2016). Contradictions, Dialectics, and Paradoxes in Organizations: A Constitutive Approach, Academy of Management Annals, 10 (1), s. 65–171.
Ridge, J. W., Kern, D., White, M. A. (2014). The Influence of Managerial Myopia on Firm Strategy, Management Decision, 52 (3), s. 602–623. DOI: 10.1108/MD-01-2013-0037.
Sato, H. (2015). Organizational Change and Temporal Myopia, Annuals of Business Administrative Science, 14 (6), s. 323–333. DOI: 10.7880/abas.14.323.
Sawyerr, O., Ebrahimi, B. (2022). Executive Environmental Scanning and Strategic Uncertainty: The Impact of Institutional Context, International Studies of Management and Organization, 52 (1), s. 7–24. DOI: 10.1080/00208825.2021.2023442.
Schad, J., Lewis, M. W., Raisch, S., Smith, W. K. (2016). Paradox Research in Management Science:Looking Back to Move Forward, Academy of Management Annals, 10 (1), s. 5–64. DOI:10.5465/19416520.2016.1162422.
Smith, W. K., Lewis, M. W. (2011). Toward a Theory of Paradox: A Dynamic Equilibrium Model of Organizing, Academy of Management Review, 36 (2), s. 381–403.
Urbanowska-Sojkin, E. (2022). Kolonizacja ryzyka wdrażania strategii w przedsiębiorstwach, Organizacja i Kierowanie, 2, s. 67–81.
Materiały internetowe
Cascio, J. (2020). Facing the age of chaos, https://medium.com/@cascio/facing-the-age-ofchaos-b00687b1f51d (dostęp: 13.05.2025).
World Economic Forum (2021). Forget VUCA. Meet BANI, the new concept that defines the world today, https://www.weforum.org/agenda/2021/04/forget-vuca-bani-is-the-conceptthat-defines-the-world-now/ (dostęp: 19.06.2025).
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Studia i Prace Kolegium Zarządzania i Finansów
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
