Supremacja odporności jako współczesne wyzwanie strategiczne w zarządzaniu klastrem

Autor

  • Bogusław Bembenek Politechnika Rzeszowska

DOI:

https://doi.org/10.33119/SIP.2026.207.7

Słowa kluczowe:

zarządzanie klastrem, decyzje, odporność, zmiana, rozwój

Abstrakt

Teoretyczno-praktyczny artykuł koncentruje się na charakterystyce supremacji odporności w zarządzaniu klastrem. Składa się z czterech części, logicznie ze sobą powiązanych, w których odniesiono się do istoty odporności klastrów, jej strategicznego znaczenia dla zapewnienia stabilności działania klastrów w obliczu zmiennych warunków globalnych, w tym kryzysu pandemicznego, a także wybranych doświadczeń i dobrych praktyk kształtowania tej odporności w jednym z Krajowych Klastrów Kluczowych. W procesie badań własnych wykorzystano analizę literatury przedmiotu i danych zastanych (desk research) oraz metodę studium przypadku (case study). Rozważania naukowe przedstawione w niniejszym artykule podkreślają, że współczesne podejście do odporności klastrów traktuje tę kategorię nie tylko jako ich ważny atrybut, ale przede wszystkim jako dynamiczny proces przewidywania, prognozowania, antycypowania destrukcyjnych zmian otoczenia (tzw. zakłóceń), aktywnego odpowiadania (reagowania) na te zmiany oraz sprawnej odbudowy, reorganizacji i reorientacji klastrów. W warunkach kryzysu pandemicznego wiele klastrów, które zadbało proaktywnie o różne czynniki ochronne, wykazało swoją zdolność zarówno do przetrwania, jak i kreatywnego wzmacniania swojej konkurencyjności w przestrzeni krajowej i międzynarodowej.

Downloads

Download data is not yet available.

Bibliografia

Wydawnictwa zwarte

Banaszyk, P. (2022). Rezyliencja ekonomiczna i model biznesu przedsiębiorstwa logistycznego. W: Logistykacja gospodarki światowej (s. 26–43), S. Konecka, A. Łupicka (red.). Poznań:Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu.

Bojar, M., Bojar, E., Bojar, W. (2021). Przedsiębiorczość: startupy i klastry, Lublin: Wydawnictwo Politechniki Lubelskiej.

Choińska-Jackiewicz, J., Lubos, B., Łata, M., Mackiewicz, M., Wancio, A. (2020). Kierunki rozwoju polityki klastrowej w Polsce po 2020 roku. Warszawa: PARP.

Czakon, W. (2024). Jak powstają wielkie strategie? I dlaczego nie wszystkie muszą być wielkie? Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne.

Frączek, D., Kryjom, P. (2016). Standardy zarządzania klastrem, Warszawa: PARP.

Gałaj-Emiliańczyk, K. (2022). Wdrożenie systemu zarządzania ciągłością działania zgodnie z Normą ISO/IEC 22301:2020, Gdańsk: ODDK.

Gorynia, M., Kuczewska, J. (2023). Zmiany wywołane pandemią Covid-19 w sektorze MŚP i ich wpływ na realizację procesów biznesowych. Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne.

Ingram, T. (2023). Odporność organizacyjna przedsiębiorstw rodzinnych. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach.

Kaźmierski, J. (2012). Rozwój i zarządzanie strukturami klastrowymi w regionie. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Knop, L. (2013). Zarządzanie klastrem: koncepcje, strategie, modele. Gliwice: Wydawnictwo Politechniki Śląskiej.

Kramarz, W. (2013). Modelowanie przepływów materiałowych w sieciowym łańcuchu dostaw. Odporność łańcucha dostaw wyrobów hutniczych. Warszawa: Difin.

Mackiewicz, M. (2024). Organizacje klastrowe jako środowisko transferu wiedzy. Doświadczenia Polski. Warszawa: Oficyna Wydawnicza SGH.

Niedzielski, B. (2024). Szkice o odporności organizacji jako strategicznym imperatywie jej funkcjonowania. W: Niepewność a strategia (s. 83–95), A. Tomaszewski (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza SGH.

Piotrowski, M. (2023). Benchmarking klastrów w Polsce – edycja 2022. Raport ogólny. Warszawa: PARP.

Porter, M. (2001). Porter o konkurencji. Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne.

Artykuły naukowe

Boczkowska, M. (2019). Pojęcie resilience w ujęciu tradycyjnym i współczesnym, Lubelski Rocznik Pedagogiczny, 38 (4), s. 125–141.

Bugaj, J., Witek, A. (2022). Rezyliencja jako element modelu kompetencji menedżera do zarządzania kryzysem, Studia i Prace Kolegium Zarządzania i Finansów. Zeszyt Naukowy, 184, s. 9–19.

Campi, M., Duenas, M. (2022). Clusters and Resilience during the Covid-19 Crisis: Evidence from Colombian Exporting Firms, IDB Working Paper, IDB-WP-1375, s. 1–34.

Czakon, W., Czernek-Marszałek, K. (2025). In Times of Fear Turn to Your Competitor: Developing Organizational Resilience through Coopetition, Industrial Marketing Management, 125, s. 339–354.

Dacko, A., Dacko, M. (2018). Studia nad rozwojem obszarów wiejskich – od paradygmatu wzrostu do rezyliencji, Wieś i Rolnictwo, 2 (179), s. 49–64.

Gorynia, M., Trąpczyński, P. (2023). Wybrane problemy gospodarcze Polski – perspektywa wewnętrzna i perspektywa międzynarodowa, Nauka, 1, s. 59–76.

Grzegorczyk, S., Mierzejewska, W., Sopińska, A., Wachowiak, P., Tomaszewski. A. (2016). Paradoksy zachowań przedsiębiorstw w czasie kryzysu gospodarczego, Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 422, s. 287–302.

Kramarz, M. (2018). Problem odporności w koordynacji sieci dystrybucji, Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, 351, s. 34–45.

Kwiecień, A. (2023). The Importance of Human Capital for Organizational Resilience, Scientific Papers of Silesian University of Technology. Organization and Management, 177, s. 363–375.

Majchrzak, M. (2020). Odporność przedsiębiorstwa w czasach nadzwyczajnych zagrożeń. Adaptacja koncepcji resilience, Kwartalnik Nauk o Przedsiębiorstwie, 1, s. 32–44.

Piórkowska, K. (2015). Koncepcja resilience z perspektywy proaktywnych strategii behawioralnych, Marketing i Rynek, 5, s. 808–824.

Romanowska, M. (2012). Odporność przedsiębiorstw na kryzys, Studia i Prace Kolegium Zarządzania i Finansów. Zeszyt Naukowy, 118, s. 7–15.

Ryś, M., Trzęsowska-Greszta, E. (2018). Kształtowanie się i rozwój odporności psychicznej, Kwartalnik Naukowy, 2 (34), s. 164–196.

Sopińska, A. (2015). Empiryczna deskrypcja procesu zarządzania zasobami w przedsiębiorstwach charakteryzujących się wysokim poziomem odporności na kryzys, Marketing i Rynek, 5, s. 97–110.

Urbanowska-Sojkin, E. (2023). Inaczej o zrównoważonym rozwoju przedsiębiorstwa, Studia i Prace Kolegium Zarządzania i Finansów. Zeszyt Naukowy, 194, s. 63–77.

Wilson, J. R. (2019). Cluster Policy Resilience: New Challenges for a Mature Policy, International Journal of Business Environment, 10 (4), s. 371–382.

Woźniak, J. (2024). Odporność przedsiębiorstw – perspektyw zarządzania ryzykiem w kontekście analizy otoczenia, Akademia Zarządzania, 8 (2), s. 73–92.

Zabłocka-Kluczka, A. (2012). Odporność organizacji na kryzys, Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 276, s. 89–101.

Zabłocka-Kluczka, A. (2013). Granice organizacji a odporność organizacji na kryzys, Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 299, s. 148–159.

Zaczyk, M. (2016). Strategie budowania i wzmacniania odporności łańcucha dostaw – przegląd teoretyczny, Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej. Organizacja i Zarządzanie, 99 (1968), s. 629–641.

Zakrzewska-Bielawska, A. (2016). Paradoks eksploracji i eksploatacji – ambidexterity w zarządzaniu strategicznym, Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 420, s. 435–449.

Materiały internetowe

Delgado, M., Porter, M. E. (2021). Clusters and the Great Recession, https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3819293 (dostęp: 1.08.2025).

East and North Finland in Industrial Transition (ENFIT) (2020). Clusters Can Play a Critical Role in the Recovery of Finland, https://elmoenf.eu/2020/12/15/clusters-can-play-a-criticalrole-in-the-recovery-of-finland/ (dostęp: 1.08.2025).

European Association of Innovations Consultants (EAIC) (2021). Clusters and Next Generation EU: Collective Mobilisation for a Quick Reaction, https://www.eaic.eu/news/clusters-andnext-generation-eu (dostęp: 1.08.2025).

European Cluster Collaboration Platform (ECCP) (b.d.). https://www.clustercollaboration.eu (dostęp: 1.08.2025).

European Clusters Alliance (ECA) (2020). https://www.nca.cz/media/v3rktfkv/eca_commondeclaration-recovery-plans-2020.pdf (dostęp: 1.08.2025).

European Clusters Alliance (ECA) (b.d.). https://clustersalliance.eu (dostęp: 1.08.2025).

European Commission (2020). Industrial Clusters Need to Be Included in the European Recovery Plans, https://klaster.lt/wp-content/uploads/2020/12/20201210‑The-Role-of-Cluster-for-Recovery_Green-and-Digital-Transition-Fostering-Resilience.pdf (dostęp: 1.08.2025).

European Commission (2021). Joint Cluster Initiatives (EUROCLUSTERS) for Europe’s Recovery, https://eismea.ec.europa.eu/funding-opportunities/calls-proposals/joint-cluster-initiatives-euroclusters-europes-recovery_en (dostęp: 1.08.2025).

European Commission (2022). 30 Euroclusters Have Been Launched to Implement the EU Industrial Strategy, https://ec.europa.eu/newsroom/growth/items/757849/en (dostęp: 1.08.2025).

Evoluma (2020). Klaster Obróbki Metali wspiera szpitale w walce z koronawirusem, https://www.evoluma.pl/news/klaster-obrobki-metali-wspiera-szpitale-w-walce-z-koronawirusem (dostęp: 1.08.2025).

Evoluma (b.d.). https://evoluma.pl (dostęp: 1.08.2025).

Interreg Europe (2025). NMP-REG. Delivering Nanotechnologies, Advanced Materials and Production to REGional Manufacturing, https://www.interregeurope.eu/nmp-reg/ (dostęp:1.08.2025).

Klastry Polskie (2020). Clusters need to be included in the recovery plans of theEU Member States, https://en.klastrypolskie.pl/news/clusters-need-to-be-included-in-the-recovery-plansof-theeu-,43.htm (dostęp: 1.08.2025).

Klastry Polskie (b.d.). https://klastrypolskie.pl (dostęp: 1.08.2025).

Najwyższa Jakość (b.d.). Klaster wielu możliwości, https://najwyzszajakoscqi.pl/index.php/artykuly/klaster-wielu-mozliwosci (dostęp: 1.08.2025).

PKN (2019). https://www.pkn.pl/informacje/2019/11/budowanie-odpornosci (dostęp:1.08.2025).

Pobrania

Opublikowane

2026-03-31

Jak cytować

Bembenek, B. (2026). Supremacja odporności jako współczesne wyzwanie strategiczne w zarządzaniu klastrem. Studia I Prace Kolegium Zarządzania I Finansów , (207), 119–141. https://doi.org/10.33119/SIP.2026.207.7

Numer

Dział

Dział główny