Zakres tematyczny naboru artykułów: 

Redakcja Studiów z Polityki Publicznej we współpracy z dr Joanną Szalachą-Jarmużek, (Uniwersytet Mikołaja Kopernika) i dr Stefanem Sękowskim (Uniwersytet Marii-Curie Skłodowskiej), zaprasza do składania abstraktów przyszłych tekstów do numeru tematycznego poświęconego problematyce roli grup interesów w politykach / działaniach publicznych w kontekście pojęć: interes publiczny / grupowy / prywatny.  

Problematyka interesów, często w konfrontacji z rolą idei (ideas), jest silnie obecna w nauce o polityce publicznej. Wiele jej nurtów wskazuje na specyficzne role grup interesów w formułowaniu czy implementowaniu polityk, czy w kreowaniu narracji, które stanowią później ramy funkcjonowania danej polityki i jej kolejnych reform.   

Ramy koalicji rzeczniczych (Advocacy Coalition Framework) stanowią jedno z podejść teoretycznych, które akcentują rolę tzw. koalicji rzeczniczych, czyli grup aktorów prowadzących ze sobą spory, akumulujących zasoby i tworzących strategie w celu uzyskania rozstrzygnięć korzystnych dla własnych interesów w procesie podejmowania decyzji publicznych (choć nie są tu rozumiane wyłącznie jako korzyści materialne). Z kolei teoria przerywanej równowagi (Punctuated Equilibrium Theory) wprowadziła pojęcie monopolu poznawczego/interpretacyjnego (policy monopoly), oznaczające dominujący sposób rozumienia kluczowych mechanizmów w danej polityce publicznej. Monopol ten często współkształtują grupy interesów, które dążą do wpływania nie tylko na konkretne decyzje publiczne, lecz także na sposób definiowania problemów i możliwych rozwiązań.  

Teoria wyboru publicznego (Public Choice Theory) w najbardziej bezpośredni sposób ujmuje rolę grup interesów w procesach podejmowania decyzji publicznych. Zakłada, że proces decyzyjny w sferze publicznej jest areną rywalizacji aktorów dążących do realizacji własnych korzyści. W tym ujęciu podkreśla się ryzyko, że interes publiczny może zostać wyparty lub zniekształcony przez interesy partykularne, choć nie oznacza to, że jego realizacja jest z definicji niemożliwa. Na gruncie tej perspektywy rozwijane są m.in. koncepcje „koalicji redystrybucyjnych” oraz pogoni za rentą.  

W powyższym kontekście można przywołać również tzw. problem zbiorowego działania (collective action problem), który jedną ze swoich najbardziej wpływowych współczesnych formuł uzyskał w klasycznych pracach Mancura Olsona. Uzasadniał on, że duże i rozproszone grupy, takie jak konsumenci, podatnicy czy obywatele, mają często znaczne trudności z organizowaniem skutecznego działania zbiorowego, natomiast mniejsze grupy interesu są zwykle lepiej zorganizowane, ponieważ ich członkowie mogą uzyskiwać bardziej skoncentrowane korzyści ze wspólnych działań. 

Olson powiązał kilka zagadnień: zbiorowe działanie, dobra publiczne, problem gapowicza, wielkość grupy oraz bodźce do działania. Wskazywał, że członkowie dużych grup, mimo że łączy ich wspólny interes, mogą przyjmować postawę tzw. gapowicza (free rider), czyli korzystać z wytworzonego dobra wspólnego, unikając ponoszenia kosztów jego wytworzenia lub utrzymania — np. w przypadku usług publicznych poprzez niepłacenie podatków. Zdaniem Olsona ma to strukturalne przyczyny: członek grupy może uznawać, że jego jednostkowy wkład jest niewielki z punktu widzenia całego systemu, natomiast korzyści z dobra wspólnego są rozproszone na wszystkich, także na tych, którzy nie uczestniczą w jego finansowaniu.  

Z kolei teorie związane z instytucjonalizmem historycznym podkreślają istotną rolę, jaką odgrywają grupy interesów określane jako wiodące (vested interests), czyli posiadające znaczne zasoby, zdolne do uzyskiwania rosnących korzyści z aktywności w politykach publicznych, w efekcie współtworząc tzw. ścieżkę zależności dla danej polityki (path dependency). Mogą wywołać efekt zamknięcia w niej (lock-in) czyli ukształtować sytuację, kiedy decydenci tracą zdolność do formułowania polityki zgodnej z interesem publicznym dzięki zdefiniowaniu spójnych celów i narzędzi działania. Takie grupy postrzegane są również jako te posiadające tzw. siłę weta wobec decyzji publicznych (veto players).  

Dla powyższej problematyki istotnym punktem odniesienia jest obszar określany jako ekonomia politycznej regulacji. W procesach tworzenia i wdrażania regulacji zaszyta jest często struktura interesów istniejących w danym sektorze gospodarki, co może przekładać się na preferowanie jednych graczy rynkowych kosztem innych, np. poprzez ustanawianie kosztownych procedur certyfikacyjnych lub licencyjnych, które formalnie służą bezpieczeństwu konsumentów, ale de facto wzmacniają pozycję dużych, zasobnych przedsiębiorstw i ograniczają możliwości działania mniejszych konkurentów. Podobnie może być w przypadku deregulacji, która również może odzwierciedlać określony układ interesów. W powyższym kontekście wyłania się m.in. pojęcie przechwytywania np. regulacji (regulatory capture), instytucji państwa (state capture), korzyści z własności publicznej (party state capture).  

W zakresie problematyki interesów, istotnym zagadnieniem wydaje się też zagadnienie konfliktów interesów w instytucjach, przedsiębiorstwach, organizacjach społecznych, które są często wpisane w ich funkcjonowanie, a tym samym w wiele polityk. Według OECD konflikt interesów w przypadku funkcjonariusza publicznego to sytuacja, gdy jego prywatne interesy mogą wpływać na decyzje publiczne, które podejmuje. Ale to także sytuacja, gdy przedsiębiorca wykonuje usługi dla klienta korzysta z powiązanych ze sobą innych podmiotów gospodarczych. To również sytuacja, gdy parlamentarzysta kieruje się interesami prywatnymi, albo grupowymi w pracach parlamentarnych. Wyłania się tu kwestia jak potencjalne konflikty powinny być deklarowane, rejestrowane, i w jaki sposób możliwe jest zarządzanie nimi.   

Warto także spojrzeć na kategorię konfliktu interesów nie tylko przez pryzmat napięć prawnych i dylematów regulacyjnych, ale także z uwzględnieniem socjologicznej analizy praktyk społecznych i aktów performatywnych uwikłanych w skonfliktowane interesy oraz konflikt interesów.  

Elinor Ostrom wskazywała, że aktorzy w toku wzajemnych interakcji obierają różne strategie w dążeniu do pożądanych przez siebie rozwiązań/rezultatów. Przyjmują w działaniu – zgodnie z teorią neoinstytucjonalną – różne „logiki instytucjonalne”, czyli zestawy niepisanych reguł, wartości i przekonań, które oznaczają dla nich to, co jest właściwe i sensowne.  

W powyższym sensie aktorzy często „ukrywają” interesy pod płaszczem dążenia do legitymizacji. Grupy interesu starają się często, aby ich cele wyglądały na racjonalne i powszechnie akceptowalne (co sprzyja izomorfizmowi instytucjonalnemu, czyli upodobnieniu się do otoczenia). Jednocześnie ich logiki mogą być sprzeczne, np. realizując generalnie logikę zysku, mogą też działać w określonych sytuacjach w logice interesu publicznego, co tworzy pole do konfliktów pomiędzy aktorami z powodu przyjmowania odmiennych perspektyw w różnych okolicznościach.  

Na tym tle realne działania aktorów zawierają czasem redefinicję faktycznego konfliktu interesów, aby ostatecznie wyglądały na te zgodne z normami legitymizacji w polu, np. na walkę o „dobro wspólne”.   

Redakcja zachęca do podejmowania w tekstach autorskich m.in. następujących zagadnień: 

• rola grup /koalicji interesów w podejmowaniu decyzji publicznych (wpływ na decydentów), kształtowaniu dominujących narracji w politykach,   

• formowanie koalicji redystrybucyjnych, antyrozwojowych grup interesów, konserwujących status-quo, ograniczające potencjał rozwoju w skali państwa, czy regionu,  

• działania publiczne na styku działań prywatnych i publicznych, np. partnerstwa publiczno-prywatne, 

• interes publiczny a interes grupowy/prywatny (np. w polityce antyalkoholowej, antynikotynowej, wobec AI i technologii komunikacyjnych), 

• konflikty interesów w biznesie i polityce gospodarczej,  

• pogoń za rentą (rent seeking) w warunkach polskich oraz w innych państwach, 

• zarządzanie konfliktami interesów przez władze publiczne w procesach legislacyjnych, tworzeniu polityk publicznych, 

• zdolność do moderowania konfliktów interesów w sektorze publicznym i biznesu,   

• rozwiązania regulacyjne hamujące konflikty interesów, m.in. w profesjach zawodowych (radcy prawni, doradcy restrukturyzacyjni/syndycy, administratorzy osiedli, zarządy wspólnot mieszkaniowych), urzędnicy, 

• problem gapowicza w różnych konstelacjach, 

• zdolność do honorowania interesu publicznego w działaniach publiczno-prywatnych, 

• konflikty interesów w stosunkach pracy (pracodawcy - pracownicy - przedstawiciele pracowników / związki zawodowe), 

• konflikty interesów w sferze wytwarzania usług publicznych, 

• interes publiczny - interes grupowy - interes prywatny. 

• uwarunkowania współdziałania / relacji grup interesów (formalnych, nieformalnych, behawioralnych). 

• artykulacja interesów, 

• skutki gospodarcze działania grup interesu, np. koszty rent politycznych, subsydiów, ulg, regulacyjnych barier wejścia, preferencyjnego dostępu do zamówień publicznych, ochrony wybranych sektorów,  

• długookresowe skutki gospodarcze działania grup interesu na produktywność, konkurencję i finanse publiczne,  

• konflikty interesów z punktu widzenia etyki biznesu, 

• przedsiębiorstwa państwowe i komunalne jako arena konkurencji interesów, 

• przechwytywanie regulacji (regulatory capture) i państwa (state capture), 

• rynek medialny jako pole konfliktu interesu publicznego, interesów właścicielskich, politycznych i reklamowych,  

• lokalne i regionalne układy interesów w politykach publicznych. Samorząd jako arena konkurencji interesów. 

 

Redakcja oczekuje tekstów w następujących formach: 

• analiz teoretycznych i koncepcyjnych odnoszących się do powyższych zagadnień, 

• analiz obowiązujących regulacji w wybranych politykach publicznych, 

• analiz uwarunkowań instytucjonalnych i kulturowych stanowiących podłoże zjawisk związanych z funkcjonowaniem grup interesów, respektowaniem interesu publicznego, 

• rekomendacji dotyczących działań w zakresie legislacji, edukacji, promocji, itp. 

• studiów przypadków (np. w politykach sektorowych, lokalnych, strategicznych), 

• badań empirycznych dotyczących kosztów społecznych czy fiskalnych oddziaływania konfliktu interesów. 

 

 Procedura składania abstraktów: 

Termin nadsyłania abstraktu to 10 lipca 2026 r., a gotowych tekstów to 10 października 2026 roku. Propozycje tematów należy przesłać do sekretarza redakcji kwartalnika dr Klaudii Wolniewicz-Slomki (kwolni@sgh.waw.pl). Po akceptacji abstraktów, gotowe artykuły autorzy powinni przesyłać tylko za pośrednictwem strony Open Journal Systems czasopisma: https://econjournals.sgh.waw.pl/KSzPP/about/submissions. 

 

Teksty powinny być zapisane w formacie Word (.docx) i mieć maksymalnie 1 arkusz (40 tys. znaków). Wszystkie teksty przechodzą proces recenzji (double-blind peer-review). Artykuły publikowane są w otwartym dostępie na licencji CC BY 4.0 (autorzy zachowują prawa autorskie). Redakcja i publikacja artykułów w „Studiach z Polityki Publicznej / Public Policy Studies” jest bezpłatna. 

Wymagamy korzystania z szablonu artykułu (w języku polskim lub w języku angielskim). 

Czasopismo jest indeksowane m.in. w bazach: BazEkon, Central and Eastern European Online Library (CEEOL), CrossRef, Google Scholar, Directory of Open Access Journals (DOAJ), ERIH PLUS, Free Journal Network (FJN), Polska Bibliografia Naukowa (PBN), Lens, Dimensions, Scite, Scilit, Baidu Scholar, NAVER, Korea Open Access Platform for Researchers (KOAR), Informationsdienst Politikwissenschaft (POLLUX), International Political Science Abstracts (IPSA), J-Gate, Research Papers in Economics (RePEc), Bielefeld Academic Search Engine (BASE), Gale Academic OneFile, China National Knowledge Infrastructure (CNKI). 

Więcej informacji dla autorów dostępnych jest na stronach internetowych czasopisma (http://szpp.sgh.waw.pl).