Zmiana planu! Strategie czasowe w instytucjach kultury i sztuki
DOI:
https://doi.org/10.33119/SIP.2026.207.2Słowa kluczowe:
strategie czasowe, perspektywy czasowe, instytucje kultury i sztuki, badania jakościoweAbstrakt
W dobie rosnącej niepewności i spadku wiarygodności długoterminowego planowania organizacje przechodzą od klasycznych strategii do ich elastycznych substytutów. Na znaczeniu zyskują strategie czasowe (ang. timing strategies), stanowiąc alternatywę dla tradycyjnych, stosowanych przez lata podejść. Współczesna decyzyjność menedżerska opiera się na współdziałaniu, intuicji i umiejętności identyfikowania potencjału „tu i teraz”, szczególnie widoczna w instytucjach kultury i sztuki, które stosują rozwiązania projektowe, dynamiczne, dostosowane do potrzeby chwili. Badania jakościowe przeprowadzone wśród tych instytucji pozwoliły na identyfikację i egzemplifikację trzech perspektyw czasowych stosowanych w ich działalności, a także czterech strategii czasowych: strategii chwytania okazji, przyciągania okazji, „pasażera na gapę” oraz aktywnego kreowania okazji. Artykuł wnosi nową perspektywę do dyskusji nad substytutami strategii, dowodzi, że czas – obok zasobów, relacji i struktury – może stanowić kluczowy czynnik przewagi strategicznej, a strategie czasowe mają ważny, praktyczny wymiar w strategicznym zarządzaniu współczesnymi organizacjami.
Downloads
Bibliografia
Wydawnictwa zwarte
Auerbach, C., Silverstein, L. B. (2003). Qualitative Data: An Introduction to Coding and Analysis. New York: New York University Press.
Bandura, A. (2005). The Evolution of Social Cognitive Theory. W: Great Minds in Management (s. 9–35), K. G. Smith, M. A. Hitt (Eds.). Oxford: Oxford University Press.
Baum, J. A. C., Shipilov, A. V. (2006). Ecological Approaches to Organizations. W: Sage Handbook of Organization Studies (s. 55–110), S. R. Clegg, C. Hardy, T. B. Lawrence, W. R. Nord (Eds.). London: Sage.
Bergson, H. (1999). An Introduction to Metaphysics. Hackett Publishing Company.
Caves, R. E. (2000). Creative Industries: Contracts Between Art and Commerce. Boston: Harvard University Press.
Florida, R. (2002). The Rise of the Creative Class. Basic Books.
Johanson, J. E. (2021). Strategic Management: Public Sector View. W: Handbook of Theories of Public Administration and Management (s. 234), T. A. Bryer (Ed.). Elgar Online.
Kotter, J. P. (1990). What Leaders Really Do. W: Harvard Business Review on Leadership. Boston, MA: Harvard Business School.
Krueger, R. A., Casey, M. A. (2014). Focus Groups: A Practical Guide for Applied Research (5th ed.). London: SAGE Publications.
Oatley, K., Goodwin, B. C. (1971). Explanation and Investigation of Biological Rhythms. W:Biological Rhythms and Human Performance, W. P. Colquhoun (Ed.). New York: Academic Press.
Romanowska, M. (2009). Planowanie strategiczne w przedsiębiorstwie. Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne.
Tarchalski, K. (1999). Hazard moralny jako problem w gospodarce. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Venkataraman, S. (2003). Foreword. W: A General Theory of Entrepreneurship: The Individual– Opportunity nexus (s. xi–xii), S. Shane (Ed.). Northampton, MA: Edward Elgar.
Wójcik, D., Juszczyk, P., Czernek-Marszałek, K., Piotrowski, P. (2025). Seizing the Moment in Chance Management. The Case of Leisure Industries Organizations. W: Nauka i biznes wobec zmieniającego się otoczenia (s. 249–263), A. Kawecka, B. Zatwarnicka-Madura (red.). Rzeszów: Oficyna Wydawnicza Politechniki Rzeszowskiej.
Zerubavel, E. (1981). Hidden Rhythms: Schedules and Calendars in Social Life. Chicago: University of Chicago Press.
Artykuły naukowe
Aeon, B., Aguinis, H. (2017). It’s about Time: New Perspectives and Insights on Time Management, Academy of Management Perspectives, 31 (4), s. 309–330.
Ahmad, J. (2024). Strategic Planning: Navigating Uncertainty in Business Management, Journal of Management & Social Science, 1 (02), s. 33–46.
Alimadadi, S., Davies, A., Tell, F. (2022). A Palace Fit for the Future: Desirability in Temporal Work, Strategic Organization, 20 (1), s. 20–50.
Alvarez, S. A., Barney, J. B. (2007). Discovery and Creation: Alternative Theories of Entrepreneurial Action, Strategic Entrepreneurship Journal, 1 (1–2), s. 11–26.
Alves, J., Lok, T. C., Luo, Y., Hao, A. W. (2020). Crisis Management for SMEs: The Importance of Strategic Flexibility, Journal of Business Research, 108, s. 72–79.
Ancona, D. G., Goodman, P. S., Lawrence, B. S., Tushman, M. L. (2001). Time: A New Research Lens, Academy of Management Review, 26 (4), s. 645–663.
Ancona, D., Chong, C. L. (1996). Entrainment: Pace, Cycle, and Rhythm in Organizational Behavior, Research in Organizational Behavior, 18, s. 251–284.
Bansal, P. (T.), Reinecke, J., Suddaby, R., Langley, A. (2022). Temporal Work: The Strategic Organization of Time, Strategic Organization, 20 (1), s. 6–19.
Bansal, P., Shipp, A. J., Crilly, D., Jansen, K. J., Okhuysen, G. A., Langley, A. (2025). Theorizing Time in Management and Organizations, Academy of Management Review, 50 (1), s. 7–19.
Berman, E. M. (2023). Strategic Management in Turbulent Times, Public Administration Review, 83 (2), s. 229–238.
Biesenthal, C. E., Sankaran, S., Pitsis, T., Clegg, S. (2015). Temporality in Organization Studies:Implications for Strategic Project Management, Open Economics and Management Journal.
Blagoev, B., Hernes, T., Kunisch, S., Schultz, M. (2024). Time as a Research Lens: A Conceptual Review and Research Agenda, Journal of Management, 50 (6), s. 2152–2196.
Blagoev, B., Schreyögg, G. (2025). Eigenzeit: A New Lens on Temporal Complexity, Academy of Management Review, 50 (1), s. 93–113.
Branzei, O., Fathallah, R. (2023). The End of Resilience? Managing Vulnerability through Temporal Resourcing and Resisting, Entrepreneurship Theory and Practice, 47 (3), s. 831–863.
Brol, M. (2013). Przyczyny trudności we współpracy sektora publicznego i prywatnego, Studia Ekonomiczne. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, 129, s. 59–67.
Browder, R. E., Dwyer, S. M., Koch, H. (2024). Upgrading Adaptation: How Digital Transformation Promotes Organizational Resilience, Strategic Entrepreneurship Journal, 18 (1), s. 128–164.
Crossan, M., Cunha, M. P. E., Vera, D., Cunha, J. (2005). Time and Organizational Improvisation, Academy of Management Review, 30 (1), s. 129–145.
Czernek-Marszałek, K., Wójcik, D., Juszczyk, P., Piotrowski, P., Richard, B. (2024). Turning Crisis into Chances: Tourism Entrepreneurs’ Timing Strategies Amidst Emergencies, Journal of Entrepreneurship, Management and Innovation, 20 (3), s. 78–103.
Das, T. K., Teng, B. S. (2001). Strategic Risk Behaviour and Its Temporalities: Between Risk Propensity and Decision Context, Journal of Management Studies, 38 (4), s. 515–534.
Dimov, D. (2007). From Opportunity Insight to Opportunity Intention: The Importance of Person – Situation Learning Match, Entrepreneurship Theory and Practice, 31 (4), s. 561–583.
Duxbury, N., Bakas, F. E., Pato de Carvalho, C. (2021). Why is Research – Practice Collaboration so Challenging to Achieve? A Creative Tourism Experiment, Tourism Geographies, 23 (1–2), s. 318–343.
George, B., Walker, R. M., Monster, J. (2019). Does Strategic Planning Improve Organizational Performance? A Meta‐Analysis, Public Administration Review, 79 (6), s. 810–819.
Hassard, J. (2001). Commodification, Construction and Compression: A Review of Time Metaphors in Organizational Analysis, International Journal of Management Reviews, 3 (2), s. 131–140.
Hayman, R., Britton, D. (2021). Rethinking Arts and Culture in the Wake of COVID-19, Cultural Trends, 30 (2–3), s. 176–188.
Hilbolling, S., Deken, F., Berends, H., Tuertscher, P. (2022). Process-Based Temporal Coordination in Multiparty Collaboration for Societal Challenges, Strategic organization, 20 (1), s. 135–163.
Holt, R., Johnsen, R. (2019). Time and Organization Studies, Organization Studies, 40 (10), s. 1557–1572.
Ika, L. A., Söderlund, J., Pinto, J. K. (2025). It’s Time to Take Time Seriously in the Theory of Temporary Organizations, Scandinavian Journal of Management, 41, 101403.
Jarvenpaa, S. L., Välikangas, L. (2022). Toward Temporally Complex Collaboration in an Interorganizational Research Network, Strategic Organization, 20 (1), s. 110–134.
Jing, R., Van de Ven, A. H. (2018). A Temporal Model of Strategy Process, Academy of Management Perspectives, 32 (4), s. 493–509.
Johnsen, C. G., Holt, R. (2023). Narrating the Facets of Time in Entrepreneurial Action, Entrepreneurship Theory and Practice, 47 (2), s. 613–627.
Juszczyk, P., Wójcik, D. (2021). Coopetition in Synoptic and Incremental Approaches. Context of the Cultural Sector, Przegląd Organizacji, 9, s. 12–18.
Juszczyk, P., Wójcik, D. (2023). The Concept of Chance Management in Coopetition among Cultural Institutions, European Management Studies, 21 (2), s. 25–50.
Kaplan, S., Orlikowski, W. J. (2013). Temporal Work in Strategy Making, Organization Science, 24 (4), s. 965–995.
Keil, M., Roberts, A. (2024). Art Institutions under the Spell of Exhaustion: Reimagining Instituent Practices, Performance Research, 29 (2), s. 28–34.
Kohtamäki, M., Parida, V., Patel, P. C., Wincent, J. (2022). Theory-Driven Research in Strategic Management, Strategic Management Journal, 43 (5), s. 835–857.
Kunisch, S., Bartunek, J. M., Mueller, J., Huy, Q. N. (2017). Time in Strategic Change Research, Academy of Management Annals, 11 (2), s. 1005–1064.
Lindgreen, A., Di Benedetto, C. A., Thornton, S. C., Geersbro, J. (2021). Qualitative Research in Business Marketing Management, Industrial Marketing Management, 98, s. A1–A9.
Mirabeau, L., Maguire, S. (2014). From Autonomous Strategic Behavior to Emergent Strategy, Strategic Management Journal, 35 (8), s. 1202–1229.
Monticelli, J., Ferraris, A., Bresciani, S. (2023). Dynamic Capabilities for Strategic Agility: A Literature Review, Technological Forecasting and Social Change, 189, 122276.
Morrison-Beedy, D., Côté-Arsenault, D., Fischbeck Feinstein, N. (2001). Maximizing Results with Focus Groups: Moderator and Analysis Issues, Applied Nursing Research, 14 (1), s. 48–53.
Mosakowski, E., Earley, P. C. (2000). A Selective Review of Time Assumptions in Strategy Research, Academy of Management Review, 25 (4), s. 796–812.
Mybes, K., Hanf, J. H. (2025). The Transformative Team-Up of Emergent Strategies and Dynamic Capabilities: Guiding Agrifood Organizations through Change, International Food and Agribusiness Management Review, 28 (3), s. 521–542.
Nowotny, H. (1992). Time and Social Theory: Towards a Social Theory of Time, Time & Society, 1, s. 421–454.
Orlikowski, W. J., Yates, J. (2002). It’s about Time: Temporal Structuring in Organizations, Organization Science, 13 (6), s. 684–700.
Pérez-Nordtvedt, L., Payne, G. T., Short, J. C., Kedia, B. L. (2008). An Entrainment-Based Model of Temporal Organizational Fit, Misfit, and Performance, Organization Science, 19 (5), s. 785–801.
Raaijmakers, A. G., Vermeulen, P. A., Meeus, M. T., Zietsma, C. (2015). I Need Time! Exploring Pathways to Compliance under Institutional Complexity, Academy of Management Journal, 58 (1), s. 85–110.
Raunig, G. (2009). Instituent Practices: Fleeing, Instituting, Transforming. Art and Contemporary Critical Practice, Reinventing Institutional Critique, s. 3–11.
Rius-Ulldemolins, J., Rubio-Aróstegui, A., Patricio, M. (2025). Model of Cultural Policy and the Governance and Management of Cultural Institutions: Comparative Analysis of Three European Opera Houses, Cultural Trends, 34 (1), s. 125–144.
Sarasvathy, S. D. (2001). Causation and Effectuation: Toward a Theoretical Shift from Economic Inevitability to Entrepreneurial Contingency, Academy of Management Review, 26 (2), s. 243–263.
Shipp, A. J., Jansen, K. J. (2021). The “Other” Time: A Review of the Subjective Experience of Time in Organizations, Academy of Management Annals, 15 (1), s. 299–334.
Stewart, K., Williams, M. (2005). Researching Online Populations: The Use of Online Focus Groups for Social Research, Qualitative Research, 5 (4), s. 395–416.
Stone, M. M., Bigelow, B., Crittenden, W. (1999). Research on Strategic Management in Nonprofit Organizations: Synthesis, Analysis, and Future Directions, Administration & Society, 31 (3), s. 378–423.
Sung, T.‑J., Lu, Y.‑T., Ho, S.‑S. (2010). Time-Based Strategy and Business Performance under Environmental Uncertainty: An Empirical Study of Design Firms in Taiwan, International Journal of Design, 4 (3), s. 29–42.
Tumasjan, A., Welpe, I., Spörrle, M. (2013). Easy Now, Desirable Later: The Moderating Role of Temporal Distance in Opportunity Evaluation and Exploitation, Entrepreneurship Theory and Practice, 37 (4), s. 859–888.
Urcia, I. A. (2021). Comparisons of Adaptations in Grounded Theory and Phenomenology: Selecting the Specific Qualitative Research Methodology, International Journal of Qualitative Methods, 20.
Vesnić, S., Ristić, M., Bojanić, P. (2023). In No Time. Temporal Foundations of the Concept of Competency, Ardeth. A Magazine on the Power of the Project, (12), s. 167–175.
Whittington, R. (2006). Completing the Practice Turn in Strategy Research, Organization Studies, 27 (5), s. 613–634.
Wójcik, D., Juszczyk, P. (2023). Timing Strategies in Cooperation among Cultural and Art Institutions, Organization and Management, 194 (3), s. 45–78.
Zielińska, M. (2016). Zarządzanie strategiczne w instytucjach kultury, Zarządzanie Publiczne, 4 (36), s. 41–51.
Zimmermann, C., de Vasconcellos, S. L., Faccin, K., Tontini, G., Parente, R. C. (2025). The Role of Intuition and Rationality in the Causation-Effectuation Decision-Making Puzzle, Business Process Management Journal.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Studia i Prace Kolegium Zarządzania i Finansów
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
